Η εντυπωσιακή εκλογική επικράτηση της «Εναλλακτικής για τη Γερμανία» (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ ξεπερνά πλέον τα όρια ενός κρατιδίου με περίπου 2,1 εκατομμύρια κατοίκους. Το αποτέλεσμα προκαλεί έντονους πολιτικούς κραδασμούς στο Βερολίνο και αναζωπυρώνει στην Ευρώπη τη συζήτηση για την ενίσχυση της ακροδεξιάς.
Το AfD κατέγραψε ποσοστό 43,8%, υπερδιπλασιάζοντας τη δύναμή του σε σχέση με την προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση. Αντίθετα, το CDU του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς περιορίστηκε στο 17,2%, καταγράφοντας σημαντικές απώλειες. Το AfD εξέλεξε 39 από τους 83 βουλευτές του τοπικού κοινοβουλίου και βρέθηκε μόλις τρεις έδρες μακριά από την απόλυτη πλειοψηφία.
Η επίδοση αυτή αποτελεί ορόσημο για τη μεταπολεμική Γερμανία, όπου τα παραδοσιακά κόμματα διατηρούν εδώ και δεκαετίες ένα άτυπο «τείχος προστασίας» απέναντι στην άκρα δεξιά. Παρά την εκλογική πρωτιά, ωστόσο, η είσοδος του AfD στην κυβέρνηση δεν είναι δεδομένη, καθώς τα υπόλοιπα κόμματα έχουν επανειλημμένα αποκλείσει κάθε συνεργασία μαζί του.
Αντιδράσεις και διαδηλώσεις
Η εκλογική νίκη του AfD προκάλεσε αντιδράσεις σε πολλές γερμανικές πόλεις. Χιλιάδες πολίτες, ακτιβιστές και οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συμμετείχαν σε συγκεντρώσεις στο Βερολίνο, τη Φρανκφούρτη και αλλού, υπερασπιζόμενοι τη δημοκρατία και τις πολιτικές ελευθερίες.
Την ίδια ώρα, οι πολιτικές αντιδράσεις στην Ευρώπη κινήθηκαν σε δύο αντίθετες κατευθύνσεις. Κυβερνήσεις και κόμματα του ευρωπαϊκού κέντρου αντιμετώπισαν το αποτέλεσμα ως προειδοποιητικό μήνυμα για τη δημοκρατική σταθερότητα, ενώ εθνικιστικές και ακροδεξιές δυνάμεις το χαιρέτισαν ως ένδειξη ότι οι ψηφοφόροι απαιτούν πολιτική αλλαγή.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ προειδοποίησε για την ενίσχυση της εξτρεμιστικής απειλής, ενώ από τη Γαλλία και την Πολωνία διατυπώθηκαν επίσης έντονες ανησυχίες. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ μάλιστα επέκρινε όσους πανηγυρίζουν για την επιτυχία του AfD.
Οι πανηγυρισμοί της ευρωπαϊκής Δεξιάς
Στον αντίποδα, η εκλογική επιτυχία του AfD έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από την ευρωπαϊκή εθνικιστική Δεξιά, αλλά και από τον Έλον Μασκ και τον Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Μασκ συνεχάρη δημόσια το γερμανικό κόμμα, ενώ ο Τραμπ αναπαρήγαγε στην πλατφόρμα Truth Social ανάρτηση για το εκλογικό αποτέλεσμα. Τη νίκη χαιρέτισαν επίσης πολιτικοί όπως ο Ματέο Σαλβίνι, ο Σαντιάγο Αμπασκάλ, ο Αντρέ Βεντούρα και ο Γκερτ Βίλντερς.
Η στάση του AfD απέναντι στη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία προσδίδει ιδιαίτερη γεωπολιτική διάσταση στην άνοδό του. Το κόμμα τάσσεται υπέρ της αποκατάστασης των σχέσεων με τη Μόσχα, της διακοπής της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία και της αλλαγής του καθεστώτος προστασίας για τους Ουκρανούς πρόσφυγες.
Ο Μερτς στο επίκεντρο της πίεσης
Το εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τον Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος είχε θέσει ως στόχο τον περιορισμό της επιρροής του AfD. Αντί γι' αυτό, το κόμμα του υπέστη βαριά ήττα, ενώ η ακροδεξιά κατέγραψε ιστορικό ποσοστό.
Η εξέλιξη ενισχύει τις πιέσεις στο εσωτερικό του CDU και τροφοδοτεί τη συζήτηση για τη σταθερότητα της κυβέρνησης. Παράλληλα, η πολιτική αδυναμία της Γερμανίας προκαλεί ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς το Βερολίνο καλείται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε κρίσιμα ζητήματα, από την οικονομία και τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό έως τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Παναγιώτης Ιωακειμίδης, μια σοβαρή πολιτική κρίση στη Γερμανία θα μπορούσε να έχει ευρύτερες συνέπειες για την Ευρωπαϊκή Ένωση, επηρεάζοντας ακόμη και την ικανότητά της να διαχειριστεί το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους.
Η κοινωνική βάση της ανόδου
Η εκλογική έκρηξη του AfD δεν αποδίδεται μόνο στο μεταναστευτικό. Στη βάση της βρίσκονται μια σειρά από κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις που είναι ιδιαίτερα αισθητές στην πρώην Ανατολική Γερμανία.
Η ακρίβεια, η ανεργία, οι περιφερειακές ανισότητες, η φτώχεια και η αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα δεν ανταποκρίνεται στα καθημερινά προβλήματα έχουν ενισχύσει την απογοήτευση των ψηφοφόρων. Το AfD αξιοποιεί αυτή τη δυσαρέσκεια, προβάλλοντας τον εαυτό του ως αντισυστημική επιλογή.
Η πρόκληση για τα δημοκρατικά κόμματα είναι πλέον να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές αιτίες που τροφοδοτούν την άνοδο της ακροδεξιάς, αντί να περιορίζονται στην πολιτική απομόνωσή της.
Ο φόβος για ευρωπαϊκό ντόμινο
Η Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να αποτελέσει προειδοποιητικό σήμα για τις επόμενες ευρωπαϊκές εκλογικές αναμετρήσεις. Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν διατηρεί ισχυρή θέση στις δημοσκοπήσεις, ενώ στην Ισπανία το Vox ενδέχεται να διαδραματίσει ρυθμιστικό ρόλο. Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι παραμένει ισχυρή, ενώ στη Βρετανία η εθνικιστική Δεξιά συνεχίζει να πιέζει τα παραδοσιακά κόμματα.
Η άνοδος της ακροδεξιάς, ωστόσο, δεν είναι αναπόφευκτη. Η πολιτική ανατροπή στην Ουγγαρία έδειξε ότι ακόμη και ισχυρές εθνικιστικές κυβερνήσεις μπορούν να βρεθούν αντιμέτωπες με την αποδοκιμασία των ψηφοφόρων.
Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ συνιστά, σε κάθε περίπτωση, μια σημαντική πολιτική καμπή για τη Γερμανία. Για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία, ένα ακροδεξιό κόμμα βρίσκεται τόσο κοντά στην κατάκτηση της εξουσίας σε κρατιδιακό επίπεδο. Το ερώτημα πλέον είναι αν πρόκειται για μια γερμανική εξαίρεση ή για την αρχή ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού πολιτικού «ντόμινο».