Για εβδομάδες, οι δρόμοι της Σερβίας βρέθηκαν στο επίκεντρο μαζικών κινητοποιήσεων, με πρωταγωνιστές κυρίως φοιτητές και νέους που διαμαρτύρονταν κατά της κυβέρνησης. Στην κορύφωση των διαδηλώσεων, τον Μάρτιο του 2025, περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στο Βελιγράδι.
Το φοιτητικό κίνημα ζητούσε εδώ και σχεδόν δύο χρόνια τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, αίτημα στο οποίο τελικά ανταποκρίθηκε ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ανακοινώνοντας στις αρχές Σεπτεμβρίου πρόωρες βουλευτικές εκλογές για τις 25 Οκτωβρίου. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο ίδιος παραιτήθηκε από την προεδρία, προκειμένου να διεκδικήσει την πρωθυπουργία.
Οι εκλογές κανονικά θα πραγματοποιούνταν έως τον Δεκέμβριο του 2027 και η απόφαση για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες ερμηνεύεται από αναλυτές ως προσπάθεια της κυβερνητικής παράταξης να διαχειριστεί την αυξανόμενη πολιτική πίεση και τη δυσαρέσκεια που έχει προκαλέσει το κυβερνητικό στρατόπεδο.
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν μετά την πολύνεκρη κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, από την οποία έχασαν τη ζωή τους 16 άνθρωποι. Οι φοιτητές απέδωσαν την τραγωδία σε κυβερνητικές παραλείψεις και διαφθορά, μετατρέποντας τις διαμαρτυρίες σε ευρύτερο κίνημα πολιτικής αλλαγής.
Ο ερευνητής του Ινστιτούτου Πολιτικών Σπουδών του Βελιγραδίου, Βίκτορ Σταμένκοβιτς, εκτιμά ότι η επιλογή των πρόωρων εκλογών συνδέεται με την προσπάθεια του κυβερνητικού στρατοπέδου να περιορίσει το πολιτικό ρίσκο και να επιλέξει τη χρονική στιγμή που θεωρεί λιγότερο επικίνδυνη για την πολιτική του επιβίωση.
Παράλληλα, ο Βούτσιτς δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη προεδρική θητεία βάσει του Συντάγματος, ενώ, σύμφωνα με τον ίδιο αναλυτή, κανένα άλλο στέλεχος του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) δεν διαθέτει την ίδια πολιτική επιρροή. Ως εκ τούτου, η μετάβαση από την προεδρία στην πρωθυπουργία του επιτρέπει να μεταφέρει την προσωπική του πολιτική επιρροή στην εκλογική μάχη για τη Βουλή.
Το φοιτητικό κίνημα έχει πλέον περάσει από τις μαζικές διαδηλώσεις στην προεκλογική δράση, καταθέτοντας τον δικό του εκλογικό συνδυασμό. Σύμφωνα με τη σερβική οργάνωση CRTA, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι εκπρόσωποι του κινήματος θα μπορούσαν να εισέλθουν στο κοινοβούλιο, γεγονός που, όπως υποστηρίζει η οργάνωση, θα μπορούσε να ενισχύσει την αντιπροσωπευτικότητα του σώματος.
Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι η εκλογική διαδικασία από μόνη της δεν αναμένεται να εξαλείψει τις βαθιές πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις στη χώρα. Στο επίκεντρο παραμένουν ζητήματα διαφάνειας, διαφθοράς, εκλογικών πρακτικών και σχέσεων της κυβέρνησης με την κοινωνία των πολιτών και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης.
Παράλληλα, η Σερβία εξακολουθεί να βρίσκεται σε δύσκολη ισορροπία απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Ρωσία. Η πορεία ένταξης στην ΕΕ παραμένει στάσιμη, ενώ το Βελιγράδι διατηρεί στενές σχέσεις με τη Μόσχα. Δημοσκόπηση της CRTA και του Democracy Action Lab του Στάνφορντ, τον Ιούνιο, έδειξε ότι μεταξύ των ψηφοφόρων του SNS, 60% προτιμούσαν στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία, έναντι 15% που τάσσονταν υπέρ στενότερων σχέσεων με την ΕΕ.
Με φόντο αυτή την πολιτική πόλωση, η εκλογική αναμέτρηση της 25ης Οκτωβρίου αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο σταθμό για το πολιτικό σκηνικό της Σερβίας, με το φοιτητικό κίνημα να επιχειρεί για πρώτη φορά να μετατρέψει τη δυναμική των κινητοποιήσεων σε κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.