Με δύο βασικές προτάσεις για τη διαχείριση του μεταναστευτικού προσέρχεται η Ελλάδα στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την Αθήνα να δίνει έμφαση τόσο στην αντιμετώπιση έκτακτων μεταναστευτικών ροών όσο και στην επιτάχυνση των επιστροφών μέσω των λεγόμενων Return Hubs σε τρίτες χώρες.
Στο επίκεντρο των ελληνικών θέσεων βρίσκεται ο ευρωπαϊκός μηχανισμός έκτακτης διαχείρισης της μετανάστευσης, πρωτοβουλία που είχε παρουσιάσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και αναμένεται να αναπτύξει στο Συμβούλιο ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.
Η πρόταση αφορά κυρίως περιπτώσεις εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η ελληνική πλευρά ζητά ένα ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αντιμετώπιση μαζικών και αιφνίδιων αφίξεων, με αυξημένη επιτήρηση των συνόρων και τη δυνατότητα ενεργοποίησης έκτακτων μέτρων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Αθήνα προτείνει να προβλέπεται ακόμη και αναστολή της διαδικασίας ασύλου σε συνθήκες εργαλειοποίησης και μαζικών ροών, με σαφείς ευρωπαϊκούς κανόνες ως προς τις προϋποθέσεις και τη διάρκεια εφαρμογής τέτοιων μέτρων.
Ο Θάνος Πλεύρης έχει υποστηρίξει ότι σε περιόδους κρίσης απαιτούνται εργαλεία πέρα από το συνήθως εφαρμοζόμενο πλαίσιο, ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να μπορεί να αντιδρά συντονισμένα σε περιπτώσεις υβριδικών πιέσεων στα εξωτερικά της σύνορα.
Στο επίκεντρο και τα Return Hubs
Παράλληλα, η Ελλάδα θέτει στο τραπέζι το ζήτημα των επιστροφών και της δημιουργίας Return Hubs σε τρίτες χώρες. Η Αθήνα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία στο λεγόμενο Core Group, το οποίο επεξεργάζεται ένα συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες.
Κατά την πρόσφατη συνάντηση των πέντε υπουργών στην Κοπεγχάγη συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές της πρωτοβουλίας, ενώ έχουν ήδη ξεκινήσει τεχνικές επαφές και διαβουλεύσεις.
Το προτεινόμενο μοντέλο προβλέπει τη δυνατότητα επιστροφής σε ασφαλή τρίτη χώρα ατόμων των οποίων οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι προβλέψεις του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου.
Η ελληνική κυβέρνηση διευκρινίζει ότι ο όρος «Return Hub» δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με κλειστή δομή κράτησης. Όπως έχει εξηγήσει ο Θάνος Πλεύρης, στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα οργανωμένο πλαίσιο που θα επιτρέπει την πραγματοποίηση επιστροφών είτε στη χώρα καταγωγής είτε σε τρίτη χώρα εκτός της ΕΕ.
Μάλιστα, η Αθήνα έχει θέσει ως στόχο να λειτουργήσει ο πρώτος αντίστοιχος κόμβος στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Διεθνείς οργανισμοί και εγγυήσεις
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η συμμετοχή διεθνών οργανισμών στη διαδικασία. Στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων αναμένεται συνάντηση του Core Group με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με αντικείμενο τη διαμόρφωση των διαδικασιών εποπτείας και των απαιτούμενων εγγυήσεων για τις συμφωνίες με τρίτες χώρες.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει την αξιοποίηση της τεχνογνωσίας και της παρουσίας των διεθνών οργανισμών στο πεδίο, χωρίς ωστόσο να μεταφέρεται σε αυτούς η ευθύνη για την εφαρμογή του σχεδιασμού.
Το επόμενο βήμα για την ελληνική πρωτοβουλία είναι η μετάβαση από τον πολιτικό σχεδιασμό στην υλοποίηση, με τις διαβουλεύσεις να επικεντρώνονται πλέον στις νομικές προϋποθέσεις, τα χρονοδιαγράμματα και τους μηχανισμούς εποπτείας.