Η αποφυγή καταδίκης από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ της κύρωσης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, από την Εθνοσυνέλευση της Λιβύης, προσθέτει μια κρίσιμη διάσταση στις γεωπολιτικές εξελίξεις. Ενώ η ΕΕ απορρίπτει το μνημόνιο, η αμερικανική απάντηση παραπέμπει σε… καλόπιστες διαπραγματεύσεις και προβάλλει τα οφέλη της επίλυσης των όποιων διαφορών για επενδύσεις και έρευνες. Η εξέλιξη αυτή, βέβαια, δεν συνιστά αναγνώριση της νομιμότητάς του, δείχνει όμως την απόσταση ανάμεσα στην ευρωπαϊκή καταδίκη και την αμερικανική προσέγγιση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η επιδιωκόμενη λιβυκή συμφιλίωση θα περιορίσει τη σύγκρουση ή θα προσφέρει στην Τουρκία νέα πολιτικά και διπλωματικά ερείσματα για την προώθηση των αναθεωρητικών θαλάσσιων διεκδικήσεών της.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Μασάντ Μπούλος, σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις. Τον Σεπτέμβριο του 2025 συναντήθηκε στη Ρώμη με τον Σαντάμ Χαφτάρ και τον Ιμπραήμ Ντμπεϊμπά, εκπροσώπους των δύο αντίπαλων οικογενειών που πολεμούν για τον έλεγχο της Λιβύης. Ο ερευνητής του πολωνικού Κέντρου Ανατολικών Σπουδών, OSW, Βόλφραμ Λάχερ περιέγραψε αργότερα την προσπάθεια συγκρότησης ενιαίας εκτελεστικής εξουσίας μέσα από διαπραγματεύσεις των υφιστάμενων ισχυρών.
Το σχέδιο παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, η Τουρκία έχει ήδη αποκτήσει αναβαθμισμένη θέση… Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση του ιταλικού υπουργείου Εξωτερικών, Μπούλος και Φιντάν συμπροήδρευσαν τον περασμένο Σεπτέμβριο σε διεθνή συνάντηση για τη λιβυκή ενοποίηση.
Η Άγκυρα αξιοποιεί αυτή τη συγκυρία έχοντας οικοδομήσει σχέσεις και με την οικογένεια Χαφτάρ. Το OSW, είχε συνδέσει την προσέγγιση με την επιδίωξη δυναστικής διαδοχής και την αναζήτηση διεθνούς νομιμοποίησης από τους κληρονόμους του στρατάρχη. Η κύρωση αποτελεί πολιτικό κέρδος για την Τουρκία, χωρίς να θεραπεύει την παρανομία του μνημονίου. Αν η συμφιλίωση οδηγήσει σε ενιαία λιβυκή αρχή, που θα υιοθετήσει ή θα υπερασπιστεί το τουρκολιβυκό πλαίσιο, η Άγκυρα θα μπορεί να παρουσιάζει τη διεκδίκησή της ως προϊόν λιβυκής συναίνεσης και όχι ως μονομερή επιβολή. Η αποφυγή αμερικανικής αποδοκιμασίας περιορίζει περαιτέρω τη διπλωματική πίεση. Έτσι, μια διαδικασία σταθεροποίησης μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό πολιτικής παγίωσης τουρκικών θέσεων εις βάρος άλλων συμμάχων των ΗΠΑ.
Η Ιταλία συμμετέχει στη διαδικασία και δηλώνει υποστήριξη στην αμερικανική προσπάθεια. Η στάση της αποκτά ιδιαίτερη σημασία μπροστά σε ελληνική πίεση για οικονομικά μέτρα κατά της Λιβύης. Στις 13 Οκτωβρίου, μόλις μία εβδομάδα πριν από την κύρωση, το Reuters αποκάλυψε πρόσθετη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 25 εκατομμυρίων ευρώ για μεταναστευτική συνεργασία στην ανατολική Λιβύη. Θα δεχθεί η Ρώμη περικοπές, που θεωρεί ότι μπορεί να υπονομεύσουν τον περιορισμό των ροών παράτυπων μεταναστών; Να σημειωθεί, ότι οι κυρώσεις σε τρίτες χώρες απαιτούν ομοφωνία στην ΕΕ, ενώ η αναστολή κονδυλίων εξαρτάται από το εκάστοτε χρηματοδοτικό πλαίσιο. Η Αθήνα διαθέτει δυνατότητες πίεσης, όχι όμως αυτόματο διακόπτη χρηματοδότησης.
Αναφορικά με την αιγυπτιακή αντίδραση, αυτή αποτυπώνει τα όρια της παλαιάς αρχιτεκτονικής επιρροής. Το ανατολικό στρατόπεδο, το οποίο στήριζε το Κάιρο, υποστηρίζει πλέον ένα μνημόνιο, που θίγει ζωτικά συμφέροντα της Αιγύπτου. Αντίστοιχα, το Ισραήλ κατήγγειλε παραβίαση των δικαιωμάτων στενών συμμάχων του και τουρκική αποσταθεροποιητική δράση. Πρόκειται για γεγονότα, που προκαλούν αντιδράσεις πέρα από την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Για την Ελλάδα, επομένως, το ζητούμενο είναι να αναδείξει στην Ουάσιγκτον ότι μια συμφιλίωση χωρίς σαφείς όρους για τις θαλάσσιες συμφωνίες μπορεί να προσδώσει πολιτική νομιμοποίηση και μεγαλύτερη αντοχή στις τουρκικές αναθεωρητικές διεκδικήσεις και στις Βρυξέλλες την αντίφαση της χρηματοδοτικής συνεργασίας χωρίς αποτελεσματικούς πολιτικούς όρους. Η μεταναστευτική εξάρτηση μπορεί να περιορίσει τη βούληση για επιβολή κυρώσεων. Σε κάθε περίπτωση, η πραγματική δοκιμασία της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης αρχίζει όταν η υπεράσπιση των νόμιμων δικαιωμάτων δύο μελών της ΕΕ αποκτά κόστος για τους υπόλοιπους εταίρους!
ΠΗΓΗ: tomanifesto.gr