Το ερώτημα αν το κινεζικό γουάν μπορεί να αντικαταστήσει το αμερικανικό δολάριο ως το κυρίαρχο παγκόσμιο νόμισμα κυριαρχεί στις οικονομικές αναλύσεις των τελευταίων ετών, όμως η πραγματικότητα της κινεζικής στρατηγικής είναι διαφορετική.
Όπως επισημαίνει στο CNBC ο Dewardric L. McNeal της Longview Global, η Κίνα δεν στοχεύει απαραίτητα στην καθολική αντικατάσταση του δολαρίου. Αντίθετα, επιδιώκει να δημιουργήσει επαρκείς εναλλακτικές διαδρομές, χτίζοντας ένα παράλληλο χρηματοοικονομικό σύστημα όπου επενδυτές, τράπεζες και κράτη θα μπορούν να πραγματοποιούν συναλλαγές χωρίς να εξαρτώνται από το αμερικανικό νόμισμα.
Αυτή η μακροπρόθεσμη στρατηγική υλοποιείται σταδιακά και θεσμικά. Πρόσφατα, στο Lujiazui Forum της Σαγκάης, παρουσιάστηκαν νέα μέτρα για τη διεύρυνση των διασυνοριακών συναλλαγών σε γουάν και τη δημιουργία μηχανισμών ρευστότητας για ξένες κεντρικές τράπεζες.
Η ανάγκη του Πεκίνου να μειώσει την εξάρτησή του από την Ουάσιγκτον γεννήθηκε μετά την κρίση του 2008, όταν έγινε σαφές πόσο ευάλωτη ήταν η Κίνα λόγω των τεράστιων αποθεμάτων της σε δολάρια. Έκτοτε, αναπτύχθηκαν προγράμματα εμπορικού διακανονισμού, swap lines και εναλλακτικές υποδομές που, χωρίς να ανατρέψουν το δολάριο, προσφέρουν πλέον επιλογές στρατηγικής προστασίας.
Γεωπολιτική άμυνα ενάντια στις κυρώσεις και το δίκτυο CIPS
Η κυριαρχία του δολαρίου αποτελεί για τις ΗΠΑ ένα πανίσχυρο γεωπολιτικό εργαλείο επιβολής κυρώσεων και ελέγχου των παγκόσμιων χρηματοροών. Το Πεκίνο, θέλοντας να θωρακιστεί, μετατρέπει το γουάν σε νόμισμα στρατηγικής άμυνας, δίνοντας διέξοδο και σε χώρες που βρίσκονται υπό το καθεστώς αμερικανικών περιορισμών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ιράν, το οποίο συνεχίζει να πουλά πετρέλαιο στην Κίνα εισπράττοντας γουάν, τα οποία στη συνέχεια διοχετεύει στην αγορά κινεζικών προϊόντων. Αντίστοιχα, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία έστρεψε μαζικά το εμπόριό της προς το γουάν και το ρούβλι.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει το κινεζικό σύστημα διασυνοριακών πληρωμών CIPS. Αν και παραμένει σαφώς μικρότερο από το δυτικό δίκτυο Swift, αναπτύσσεται με ταχύτητα, περιορίζοντας τη δυνατότητα των ΗΠΑ να ελέγχουν ή να μπλοκάρουν τις διεθνείς συναλλαγές.
Η άνοδος του γουάν και το μάθημα για τη Δύση
Τα οικονομικά δεδομένα επιβεβαιώνουν τη σταθερή άνοδο του κινεζικού νομίσματος. Σύμφωνα με τη Standard Chartered, ο δείκτης διεθνοποίησης του γουάν έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα σε μια δεκαετία, ενώ το μερίδιό του στη χρηματοδότηση του παγκόσμιου εμπορίου τριπλασιάστηκε, αγγίζοντας το 6%.
Επιπλέον, σχεδόν οι μισές διασυνοριακές συναλλαγές της ίδιας της Κίνας πραγματοποιούνται πλέον στο εθνικό της νόμισμα. Παράλληλα, το Πεκίνο επενδύει στο ψηφιακό γουάν μέσω της πλατφόρμας mBridge για απευθείας διακανονισμούς μεταξύ κεντρικών τραπεζών.
Οι αναλυτές προειδοποιούν τη Δύση να μην υποτιμήσει αυτούς τους σχεδιασμούς, υπενθυμίζοντας ότι και το βιομηχανικό πρόγραμμα «Made in China 2025» απέδωσε τελικά ισχυρές θέσεις στην Κίνα, παρά τον αρχικό σκεπτικισμό. Το νέο πενταετές σχέδιο της χώρας αναβαθμίζει τη χρηματοδότηση σε εθνικό στρατηγικό στόχο, κινητοποιώντας ρυθμιστικές αρχές, τράπεζες και κρατικές επιχειρήσεις προς την ίδια κατεύθυνση.
Προς έναν κόσμο πολλών νομισμάτων
Το γουάν διατηρεί σημαντικούς περιορισμούς, καθώς το Πεκίνο δεν διαθέτει πλήρως ανοιχτό λογαριασμό κεφαλαίων και δεν επιτρέπει την ελεύθερη διακύμανσή του, προκειμένου να διατηρεί τον έλεγχο και τη σταθερότητα της εγχώριας οικονομίας. Αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την πλήρη υποκατάσταση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Ωστόσο, αυτό δεν μειώνει την αξία της κινεζικής στρατηγικής. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η ολοκληρωτική επικράτηση του γουάν, αλλά η δημιουργία ενός πολυπολικού οικονομικού περιβάλλοντος. Ένας κόσμος όπου η ενέργεια, το εμπόριο και οι πληρωμές θα μπορούν να κινούνται έξω από τα παραδοσιακά κανάλια της Ουάσιγκτον σημαίνει ότι η αμερικανική χρηματοπιστωτική ισχύς δεν θα είναι πλέον αδιαμφισβήτητη.