Στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις 15 και 16 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες, μεταφέρεται η προσπάθεια της ελληνικής κυβέρνησης να εξασφαλίσει πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και του νέου κύματος ακρίβειας. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να επιδιώξει συμφωνία που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να εφαρμόσουν περισσότερα μέτρα στήριξης χωρίς να επιβαρύνονται πλήρως τα δημοσιονομικά τους όρια.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν στο Eurogroup απέναντι στην κοινή πρωτοβουλία Ελλάδας και Ιταλίας, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προειδοποιεί για τους κινδύνους χαλάρωσης των δημοσιονομικών κανόνων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κυβερνητικού επιτελείου, μια ευρωπαϊκή συμφωνία θα μπορούσε να δημιουργήσει για την Ελλάδα πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο ύψους περίπου 700 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για παρεμβάσεις υπέρ νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Επιφυλάξεις στο Eurogroup για την πρόταση Ελλάδας και Ιταλίας
Κατά τη χθεσινή συνεδρίαση του Eurogroup, ο Ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στο αίτημα της Αθήνας και της Ρώμης για πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία.
Όπως υποστήριξε, η υιοθέτηση νέων εξαιρέσεων από τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη συλλογική δέσμευση των κρατών-μελών για την τήρησή τους.
Ο ίδιος χαρακτήρισε τη δημοσιονομική αξιοπιστία «ζωτικό κεφάλαιο», επισημαίνοντας την ανάγκη διατήρησης της εμπιστοσύνης στο ευρωπαϊκό οικονομικό πλαίσιο.
Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, μιλώντας με την ιδιότητα του προέδρου του Eurogroup και όχι του Έλληνα υπουργού Οικονομικών, ανέφερε ότι οι απόψεις των υπουργών ήταν διαφορετικές.
Ορισμένοι αντιμετώπισαν θετικά τις ελληνοϊταλικές προτάσεις, ενώ άλλοι εξέφρασαν επιφυλάξεις για τις πιθανές συνέπειες στη δημοσιονομική πειθαρχία.
Σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, υπάρχει κοινή αντίληψη για την ανάγκη προστασίας των πολιτών από τις αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, αλλά και για τη διατήρηση της αξιοπιστίας των ευρωπαϊκών κανόνων. Το ζητούμενο, όπως σημείωσε, είναι να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία.
Τι ζητά η Αθήνα από τις Βρυξέλλες
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να εξαιρεθούν, πλήρως ή εν μέρει, οι έκτακτες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης από τον υπολογισμό των ορίων καθαρών δαπανών που προβλέπει το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.
Μια τέτοια απόφαση θα επέτρεπε στην Αθήνα να διαθέσει περισσότερους πόρους για μέτρα στήριξης χωρίς να περιορίζεται στον ίδιο βαθμό από τις ισχύουσες δημοσιονομικές δεσμεύσεις.
Υπό αυτή την προϋπόθεση, η κυβέρνηση εξετάζει παρεμβάσεις όπως η μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα και η αξιοποίηση μέρους των πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ, που προκύπτουν λόγω των υψηλότερων τιμών.
Στόχος θα ήταν ένα μέρος αυτών των εσόδων να επιστρέφει σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις μέσω προσωρινών μέτρων ανακούφισης.
Ωστόσο, οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις παραμένουν υπό εξέταση και δεν αποτελούν ειλημμένες κυβερνητικές αποφάσεις.
Μητσοτάκης: Στήριξη στο πετρέλαιο θέρμανσης σε δύο επίπεδα
Από την ορεινή Χαλκιδική, ο Κυριάκος Μητσοτάκης διαβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε μέτρα στήριξης των νοικοκυριών ενόψει του χειμώνα.
Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι η παρέμβαση για το πετρέλαιο θέρμανσης θα κινηθεί σε δύο κατευθύνσεις: στη συγκράτηση της τιμής πώλησης στην αντλία και στην αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
«Θα υπάρξει στήριξη στο πετρέλαιο θέρμανσης σε δύο επίπεδα: παρέμβαση στην τιμή στην αντλία και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, ώστε να ωφεληθούν περισσότερο όσοι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη», δήλωσε.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους κατοίκους της Βόρειας Ελλάδας, όπου οι ανάγκες θέρμανσης είναι αυξημένες λόγω των χαμηλότερων θερμοκρασιών.
Παράλληλα, έθεσε όρια στο εύρος των κυβερνητικών παρεμβάσεων, συνδέοντάς τες με τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Όπως ανέφερε, εάν η κυβέρνηση προχωρούσε σε μεγαλύτερες παροχές χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας, «θα πυροβολούσαμε τα πόδια μας».
Μόλις 200 εκατ. ευρώ διαθέσιμα έως το τέλος του 2026
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο για πρόσθετα μέτρα στήριξης έως το τέλος του 2026 ανέρχεται περίπου στα 200 εκατομμύρια ευρώ.
Το ποσό αυτό εκτιμάται ότι δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες που δημιουργεί η άνοδος των τιμών της ενέργειας, ιδιαίτερα εάν η κρίση παραταθεί κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Για τον λόγο αυτό, η Αθήνα θεωρεί κρίσιμη μια ευρωπαϊκή απόφαση που θα επιτρέψει την προσωρινή διεύρυνση των δημοσιονομικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών.
Η ανάγκη εξεύρεσης πρόσθετων πόρων αποκτά και πολιτική σημασία, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της ακρίβειας ενόψει των εθνικών εκλογών του 2027, χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τους δημοσιονομικούς στόχους.
Το σενάριο για πρόσθετο περιθώριο 700 εκατ. ευρώ
Στο κυβερνητικό επιτελείο εκτιμούν ότι, εφόσον εγκριθεί η προτεινόμενη δημοσιονομική ευελιξία, η Ελλάδα θα μπορούσε να εξασφαλίσει πρόσθετες δυνατότητες παρεμβάσεων ύψους περίπου 700 εκατομμυρίων ευρώ.
Το ποσό αυτό δεν αποτελεί ήδη εγκεκριμένη χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά εκτίμηση για το δημοσιονομικό περιθώριο που ενδέχεται να δημιουργηθεί υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η τελική δυνατότητα αξιοποίησής του θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης ευρωπαϊκής συμφωνίας και από τις αποφάσεις της ελληνικής κυβέρνησης.
Στο τραπέζι και η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου
Παράλληλα με τη δημοσιονομική ευελιξία, η Αθήνα παρακολουθεί και τις διεθνείς πρωτοβουλίες για τη συγκράτηση των τιμών του πετρελαίου.
Στο κυβερνητικό επιτελείο εκτιμάται ότι θα μπορούσε να συμβάλει θετικά η υιοθέτηση της πρότασης του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, στο πλαίσιο της G7, για νέα απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου.
Αντίστοιχη παρέμβαση είχε πραγματοποιηθεί τον περασμένο Μάρτιο, όταν απελευθερώθηκαν 400 εκατομμύρια βαρέλια από στρατηγικά αποθέματα.
Μια νέα συντονισμένη παρέμβαση θα είχε στόχο την ενίσχυση της διαθέσιμης προσφοράς πετρελαίου και τον περιορισμό των πιέσεων στις διεθνείς τιμές.
Κρίσιμες αποφάσεις στις 15 και 16 Οκτωβρίου
Η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο στάδιο των ευρωπαϊκών διαβουλεύσεων.
Η Ελλάδα και η Ιταλία επιδιώκουν μεγαλύτερα περιθώρια κρατικών παρεμβάσεων, ενώ άλλες πλευρές δίνουν έμφαση στη διατήρηση των δημοσιονομικών κανόνων.
Από την έκβαση των συζητήσεων θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό εάν η ελληνική κυβέρνηση θα μπορέσει να προχωρήσει σε πρόσθετα μέτρα για τα καύσιμα, τη θέρμανση και το κόστος ενέργειας κατά τους επόμενους μήνες.