Η Τουρκία επιχειρεί να επαναχαράξει τον χάρτη ασφάλειας στη Μέση Ανατολή, επιδιώκοντας νέες στρατιωτικές συμφωνίες και συμμαχίες που θα της επιτρέψουν να αναβαθμίσει τον περιφερειακό της ρόλο, σύμφωνα με πηγές και αναλυτές που μίλησαν στο Middle East Eye. Ωστόσο, οι φιλοδοξίες της Άγκυρας φαίνεται να συναντούν επιφυλάξεις, τόσο από πιθανούς εταίρους όσο και από την ίδια την πραγματικότητα των συσχετισμών ισχύος.
Στις αρχές του μήνα, το Bloomberg ανέφερε ότι η Άγκυρα διερευνά το ενδεχόμενο ένταξής της σε αμυντικό σύμφωνο που συγκρότησαν πέρυσι η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Η συμφωνία προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση επίθεσης, με Σαουδάραβες αξιωματούχους να έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ενεργοποίησης «όλων των στρατιωτικών μέσων», υπαινισσόμενοι ακόμη και το πακιστανικό πυρηνικό οπλοστάσιο.
Τουρκικές πηγές επιβεβαιώνουν ότι η Άγκυρα έχει έρθει πιο κοντά στο Ριάντ τα τελευταία χρόνια και επιδιώκει την εμβάθυνση της στρατιωτικής συνεργασίας. Παράλληλα, όμως, παραδέχονται ότι είναι πρόωρο να γίνεται λόγος για μια συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ, καθώς κάτι τέτοιο θα απαιτούσε βαθύτερη στρατιωτική ενοποίηση και δεσμεύσεις που προς το παρόν δεν υφίστανται.
Οι διερευνητικές επαφές με τη Σαουδική Αραβία κινούνται σε ένα ευρύ γεωγραφικό φάσμα – από τη Συρία και τη Γάζα έως το Κέρας της Αφρικής – όμως παραμένουν σε θεωρητικό επίπεδο. Όπως παραδέχονται οι ίδιες πηγές, η έκβασή τους εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τη διάθεση του Ριάντ, το οποίο εμφανίζεται απρόθυμο να παραχωρήσει στην Άγκυρα τον ρόλο που η ίδια διεκδικεί.
Η επικείμενη περιοδεία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον Κόλπο, με στάσεις στη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εντάσσεται σε αυτή την προσπάθεια αναβάθμισης του διεθνούς του προφίλ. Παρά τις δημόσιες δηλώσεις περί σύγκλισης, Σαουδαραβικές πηγές χαρακτηρίζουν μια πλήρη στρατιωτική συμμαχία με την Τουρκία ως «υπερβολικά φιλόδοξη» – ένας διπλωματικός τρόπος να πουν ότι δεν θεωρείται ρεαλιστική.
Αναλυτές σημειώνουν ότι η Άγκυρα εδώ και καιρό αναζητά εναλλακτικά σχήματα ασφάλειας, καθώς προηγούμενες πρωτοβουλίες της δεν απέδωσαν τα προσδοκώμενα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αποτυχημένη προσπάθεια δημιουργίας κοινού μηχανισμού με Ιράκ, Συρία, Ιορδανία και Λίβανο, όπου τελικά μόνο η Ιορδανία ανταποκρίθηκε.
Παράλληλα, η Τουρκία εξέφρασε ενδιαφέρον και για αιγυπτιακή πρόταση συγκρότησης αραβικής αμυντικής δύναμης, η οποία όμως μπλοκαρίστηκε από χώρες του Κόλπου που δεν επιθυμούν την ένταξη ούτε της Άγκυρας ούτε της Τεχεράνης σε τέτοια σχήματα – μια ένδειξη των περιορισμένων ορίων αποδοχής της τουρκικής επιρροής.
Παρότι Τούρκοι αξιωματούχοι παρουσιάζουν το Ισραήλ ως βασική πρόκληση για την περιφερειακή ασφάλεια, η Άγκυρα αποφεύγει να εμφανίσει τις κινήσεις της ως καθαρά αντικαθεστωτικό ή αντι-ισραηλινό μέτωπο. Επικριτές, ωστόσο, εκτιμούν ότι πίσω από τις διακηρύξεις περί «σταθεροποίησης» βρίσκεται μια προσπάθεια εκμετάλλευσης του κενού ισχύος στη Μέση Ανατολή, με στόχο την εδραίωση τουρκικής επιρροής.
Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν οι περιφερειακές δυνάμεις θα δεχθούν την Τουρκία ως πυλώνα ασφάλειας ή αν θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν με καχυποψία μια χώρα που συχνά παρουσιάζει τον εαυτό της ως «σταθεροποιητή», ενώ ταυτόχρονα τροφοδοτεί εντάσεις και επιδιώκει μονομερή οφέλη. Για πολλούς στην περιοχή, τα σχέδια της Άγκυρας θυμίζουν περισσότερο προσπάθεια επιβολής ρόλου παρά οικοδόμηση συναίνεσης, με τον κίνδυνο να εξελιχθούν –όπως και στο παρελθόν– σε ακόμη ένα φιλόδοξο αλλά αποτυχημένο εγχείρημα περιφερειακής ηγεμονίας.