Την ανάγκη να αναλάβει η Ευρώπη ενεργότερο ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία, εγκαταλείποντας την πρακτική της ανάθεσης των επαφών με τη Μόσχα στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπογράμμισε ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ. Σε συνέντευξή του στους Financial Times, χαρακτήρισε «ανεύθυνη» τη μέχρι σήμερα ευρωπαϊκή στάση, καλώντας τους ηγέτες της ηπείρου να συνομιλήσουν απευθείας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ενώ εξέφρασε ανησυχία ότι η Ουάσινγκτον ενδέχεται να προσανατολίζεται σε μια νέα διαίρεση της Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής.
Ο Φινλανδός πρόεδρος, ο οποίος είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ρώσο ομόλογό του τον περασμένο μήνα, αναγνώρισε ότι οι Αμερικανοί διαπραγματευτές συνέβαλαν στην επανεκκίνηση των συνομιλιών μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, οι οποίες είχαν περιέλθει σε αδιέξοδο.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η αμερικανική πλευρά υποστήριξε τη συμμετοχή της Ευρώπης στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, υπογράμμισε πως οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν να συνεχίσουν να εξαρτώνται από την Ουάσινγκτον για την επικοινωνία τους με τη Ρωσία.
«Έχουμε αναθέσει για υπερβολικά μεγάλο διάστημα την ευρωπαϊκή επαφή με τη Ρωσία σε άλλους και αυτό είναι ανεύθυνο», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Κατά τον Στουμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να διαμορφώσουν κοινή θέση και να απευθυνθούν απευθείας στον Πούτιν, μεταφέροντας ενιαίο μήνυμα και συγκεκριμένες διαπραγματευτικές προτεραιότητες.
«Η Ευρώπη βρίσκεται ανάμεσα στη Γιάλτα και το Ελσίνκι»
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η εκτίμηση του Φινλανδού προέδρου ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε δύο διαφορετικές προοπτικές για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της.
Η πρώτη παραπέμπει, σύμφωνα με τον ίδιο, στη Συμφωνία της Γιάλτας του 1945 και στη μεταπολεμική διαμόρφωση σφαιρών επιρροής μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Η δεύτερη συνδέεται με την Τελική Πράξη του Ελσίνκι του 1975, η οποία καθιέρωσε αρχές για την εθνική κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αποκλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Ερωτηθείς εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται προς μια προσέγγιση αντίστοιχη της Γιάλτας, ο Στουμπ απάντησε ότι «θα ήλπιζε πως όχι».
«Δεν γνωρίζουμε πού θα γείρουν τώρα οι ΗΠΑ. Πιθανότατα γέρνουν περισσότερο προς το στρατόπεδο της Γιάλτας, αλλά στο μέλλον μπορεί να γείρουν προς το στρατόπεδο του Ελσίνκι. Αυτό όμως δεν μας εμποδίζει να συνεχίσουμε τις επαφές», ανέφερε.
Παράλληλα, εμφανίστηκε κατηγορηματικός ως προς την έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα δεν έχει πετύχει τους στόχους της.
«Η Ρωσία δεν έχει κερδίσει αυτόν τον πόλεμο. Και, για να είμαστε ειλικρινείς, ούτε θα τον κερδίσει», δήλωσε.
Ευρωπαϊκή ομάδα διαπραγματεύσεων με συμμετοχή πέντε χωρών
Ο Στουμπ εκτίμησε ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν είναι «έτοιμος να συνομιλήσει με την Ευρώπη», αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καθυστέρησαν να οργανώσουν μια κοινή διαπραγματευτική προσέγγιση.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησαν την περασμένη εβδομάδα να εκπροσωπηθεί η ευρωπαϊκή πλευρά στις συνομιλίες για την Ουκρανία από αξιωματούχους πέντε χωρών: της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Στη διαδικασία θα συμμετέχουν επίσης εκπρόσωποι των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και του ΝΑΤΟ.
Ο Φινλανδός πρόεδρος και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες πρόκειται να συναντηθούν την Τρίτη στο Βερολίνο, προκειμένου να συζητήσουν τη διαμόρφωση κοινής ευρωπαϊκής θέσης.
Η πρωτοβουλία ακολουθεί τις τηλεφωνικές επικοινωνίες που είχαν τον προηγούμενο μήνα με τον Πούτιν ο Στουμπ και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε.
Οι επαφές εκείνες είχαν προκαλέσει επικρίσεις από ορισμένους Ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων.
Ο Στουμπ υπερασπίστηκε την πρωτοβουλία, υποστηρίζοντας ότι συνέβαλε στις εξελίξεις που οδήγησαν στη συγκρότηση της ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής ομάδας.
Οι έξι άξονες που προτείνει για τις συνομιλίες
Ο πρόεδρος της Φινλανδίας υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει πλέον να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της διαπραγματευτικής ατζέντας, αντί να περιορίζεται στην παρακολούθηση των πρωτοβουλιών άλλων δυνάμεων.
«Τώρα είναι πολύ σημαντικό να γίνουμε εμείς αυτοί που θέτουν την ατζέντα. Πρώτον, χρειαζόμαστε χρονοδιάγραμμα. Δεύτερον, ατζέντα», σημείωσε.
Πρότεινε τη διαμόρφωση έξι βασικών πεδίων διαπραγμάτευσης, στα οποία περιλαμβάνονται οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, το εδαφικό ζήτημα, η μεταπολεμική οικονομική ευημερία, τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και η κατάπαυση του πυρός.
Στη συνέχεια, όπως ανέφερε, θα πρέπει να εξεταστεί η ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφαλείας που θα διαμορφωθεί στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο.
Ο Στουμπ διευκρίνισε ότι οι αρχικές επαφές μεταξύ συμβούλων εθνικής ασφάλειας των πέντε ευρωπαϊκών χωρών, της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, με Ρώσους, Ουκρανούς και Αμερικανούς αξιωματούχους, θα επικεντρωθούν σε τεχνικά ζητήματα.
Οι τελικές πολιτικές αποφάσεις, υπογράμμισε, θα ληφθούν από τους ηγέτες.
«Δεν θα υπάρξει συμφωνία χωρίς τη συγκατάθεση του Πούτιν»
Ο Φινλανδός πρόεδρος αναγνώρισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου προϋποθέτει τη συναίνεση της ρωσικής ηγεσίας.
«Τη συμφωνία θα την κλείσουν οι πολιτικοί ηγέτες. Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές: δεν θα υπάρξει συμφωνία χωρίς τη συγκατάθεση του Πούτιν. Ο Πούτιν είναι αυτός που αποφασίζει στη Ρωσία», τόνισε.
Η τοποθέτηση αυτή εντάσσεται στην επιχειρηματολογία του υπέρ της απευθείας ευρωπαϊκής επικοινωνίας με το Κρεμλίνο, παρά τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για τον τρόπο προσέγγισης της Μόσχας.
Η αμερικανική πρόταση για το Ντονμπάς και η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ
Ο Στουμπ απέφυγε να σχολιάσει πληροφορίες για αμερικανική πρόταση προς τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η οποία φέρεται να προβλέπει παραχώρηση του ανατολικού Ντονμπάς στη Ρωσία με αντάλλαγμα την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
«Δεν θα πω απολύτως τίποτα για το ουκρανικό έδαφος, γιατί αυτή την απόφαση την παίρνουν μόνο ο πρόεδρος Ζελένσκι και ο ουκρανικός λαός», δήλωσε.
Παράλληλα, επανέλαβε ότι θα εργαστεί για την ένταξη της Ουκρανίας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία, χωρίς ωστόσο να εμφανίζεται βέβαιος ότι αυτό θα καταστεί εφικτό.
«Θα γίνει η Ουκρανία μέλος του ΝΑΤΟ; Η απάντησή μου είναι ότι δεν γνωρίζω. Ελπίζω πως ναι», ανέφερε.
Η Φινλανδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 2023, εγκαταλείποντας τη μακρόχρονη πολιτική στρατιωτικής μη ευθυγράμμισης μετά τη ρωσική εισβολή ευρείας κλίμακας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.
Οι δηλώσεις του Στουμπ αναδεικνύουν τον προβληματισμό που επικρατεί σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για τον ρόλο της Ευρώπης στις διαπραγματεύσεις και το ενδεχόμενο οι αποφάσεις για τη μελλοντική ασφάλεια της ηπείρου να διαμορφωθούν πρωτίστως μέσα από απευθείας συνεννοήσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας.