Από τις χώρες του Κόλπου μέχρι το Πακιστάν και την Τουρκία, οι γείτονες του Ιράν ανησυχούν ότι ενδεχόμενα αμερικανικά πλήγματα θα μπορούσαν να «ανοίξουν το κουτί της Πανδώρας» στην περιοχή. Οι φόβοι τους εκτείνονται από μια γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή μέχρι την απότομη αύξηση των μεταναστευτικών ροών.
Φόβοι για ιρανικά αντίποινα
Η βασική ανησυχία των συμμάχων της Ουάσινγκτον στον Κόλπο αφορά πιθανή ιρανική ανταπόδοση. Παρότι τυπικά καλύπτονται από την αμερικανική στρατιωτική προστασία, θα βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή μιας πιθανής σύγκρουσης.
Σύμφωνα με σαουδαραβική πηγή που μίλησε στο Γαλλικό Πρακτορείο, αυτές οι χώρες –μαζί και με το Ομάν– ζήτησαν ήδη από την κυβέρνηση Τραμπ να αναστείλει οποιαδήποτε στρατιωτική δράση κατά του Ιράν.
Παρά την αποδυνάμωσή του μετά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025, το Ιράν διατηρεί σημαντικές δυνατότητες πλήγματος. Όπως επισημαίνει ο Pierre Razoux, διευθυντής ερευνών του Fondation méditerranéenne d'études stratégiques (FMES), η Τεχεράνη διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς ικανούς να πλήξουν κρίσιμες υποδομές, όπως μονάδες αφαλάτωσης, ενεργειακούς κόμβους και θερμοηλεκτρικούς σταθμούς. Σε τέτοιο ενδεχόμενο, προειδοποιεί, οι θερμές και ερημικές χώρες του Κόλπου θα μπορούσαν να καταστούν πρακτικά μη βιώσιμες.
Ο κίνδυνος μιας πετρελαϊκής κρίσης
Πέρα από τα άμεσα στρατιωτικά ρίσκα, τα κράτη του Κόλπου ανησυχούν για πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές και πιθανό μπλοκάρισμα των ροών πετρελαίου στο Στενό του Ορμούζ, όπως σημειώνει η Cinzia Bianco του European Council of Foreign Relations (ECFR).
Οι χώρες αυτές βρίσκονται ήδη στη μέση φιλόδοξων και δαπανηρών μετασχηματισμών –οικονομική διαφοροποίηση, μεγάλα αναπτυξιακά έργα, ενεργειακή μετάβαση– που θα δυσκολεύονταν δραματικά σε συνθήκες πετρελαϊκής κρίσης. Η προοπτική αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν θα προσέθετε ακόμη ένα επίπεδο αστάθειας.
Επιπλέον, ο Razoux προειδοποιεί ότι μια τέτοια κρίση θα μπορούσε να ωθήσει την Κίνα –μεγάλο αγοραστή πετρελαίου του Κόλπου– να μειώσει τη στρατηγική της εξάρτηση από την περιοχή, κάτι που θα έπληττε τα κράτη του Κόλπου που επιδιώκουν να ισορροπήσουν την εμπορική τους σχέση με τις ΗΠΑ.
Ασύμμετρες συγκρούσεις και περιφερειακή αστάθεια
Μια αποδυνάμωση του ιρανικού κράτους θα μπορούσε να αναζωπυρώσει περιφερειακές συγκρούσεις μέσω ιρανικών συμμάχων, όπως οι Χούθι στην Υεμένη ή η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Ταυτόχρονα, θα μπορούσε να δημιουργήσει κενά ασφαλείας που θα εκμεταλλεύονταν εχθρικές ομάδες σε γειτονικές χώρες. Η Τουρκία φοβάται ιδιαίτερα ότι, σε περίπτωση κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος, κουρδικές οργανώσεις που συνδέονται με το PKK θα ενίσχυαν τη δράση τους, όπως επισημαίνει η Gonul Tol του Middle East Institute.
Ανάλογες ανησυχίες εκφράζει και το Πακιστάν. Το Ισλαμαμπάντ τόνισε ότι ένα «σταθερό και ειρηνικό Ιράν» είναι προς το εθνικό του συμφέρον. Όπως σημειώνει η αναλύτρια και πρώην διπλωμάτης Malleeha Lodhi, τυχόν αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να ενισχύσει ένοπλες ομάδες στο Βαλουτσιστάν και να δημιουργήσει σοβαρές απειλές ασφαλείας για το Πακιστάν.
Φόβοι για μαζικές μεταναστευτικές ροές
Πέρα από τη στρατιωτική και γεωπολιτική διάσταση, αρκετές γειτονικές χώρες ανησυχούν για πιθανή μαζική έξοδο προσφύγων, αντίστοιχη –ή και μεγαλύτερη– από εκείνη που προκάλεσε ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία.
Ο Sinan Ulgen του Carnegie Europe υπογραμμίζει ότι το σοκ θα ήταν πολύ πιο έντονο, δεδομένου του μεγέθους του Ιράν (92 εκατομμύρια κάτοικοι) και της εθνοτικής του ετερογένειας.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένες θεωρούνται η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και η Αρμενία, που πιθανότατα θα αποτελούσαν βασικούς προορισμούς για Ιρανούς πρόσφυγες. Για τις δύο τελευταίες, μεσαίου μεγέθους χώρες, ένα τέτοιο κύμα θα μπορούσε εύκολα να απειλήσει την εσωτερική τους σταθερότητα, εκτιμά ο Ρώσος αναλυτής Nikita Smagin.