Ο Ντόναλντ Τραμπ συναντήθηκε το απόγευμα της Τρίτης (21/04) με την ομάδα εθνικής ασφάλειας στον Λευκό Οίκο, βρισκόμενος ενώπιον κρίσιμων αποφάσεων σχετικά με τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν. Η προθεσμία που είχε θέσει για την κατάπαυση του πυρός πλησίαζε στη λήξη της, ενώ το Air Force Two βρισκόταν σε ετοιμότητα στη βάση Joint Base Andrews, ενόψει της προγραμματισμένης αναχώρησης του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς για το Πακιστάν, με στόχο νέο γύρο συνομιλιών.
Τις προηγούμενες ημέρες, η Ουάσινγκτον είχε αποστείλει στην Τεχεράνη κατάλογο γενικών όρων, ζητώντας προκαταρκτική συμφωνία πριν από τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η απουσία απάντησης ενίσχυσε τις αμφιβολίες για την προοπτική ουσιαστικής προόδου, σύμφωνα με αξιωματούχους που έχουν γνώση των εξελίξεων.
Στη σύσκεψη συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, ο πρόεδρος του Γενικού Επιτελείου Νταν Κέιν και ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ. Παρά τις πιέσεις προς τον Πακιστανό διαμεσολαβητή, στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, να εξασφαλίσει έστω μία απάντηση πριν από την αναχώρηση του Βανς, καμία εξέλιξη δεν σημειώθηκε.
Σύμφωνα με την εκτίμηση Αμερικανών αξιωματούχων, βασικό εμπόδιο αποτελεί η έλλειψη ενιαίας γραμμής στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας, ιδίως ως προς ζητήματα όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου και τα αποθέματα της χώρας. Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την αβεβαιότητα σχετικά με τον ρόλο και τις κατευθύνσεις του νέου Ανώτατου Ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γεγονός που, κατά τις ίδιες πηγές, δυσχεραίνει τη λήψη αποφάσεων στην Τεχεράνη.
Παρά τα εμπόδια, Αμερικανοί αξιωματούχοι δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο άμεσης επανέναρξης των συνομιλιών, αν και το χρονοδιάγραμμα παραμένει αβέβαιο.
Παράταση εκεχειρίας χωρίς σαφές τέλος
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, ο Τραμπ επέλεξε να παρατείνει την εκεχειρία με το Ιράν λίγο πριν από τη λήξη της, χωρίς να θέσει νέα συγκεκριμένη προθεσμία. Ο ίδιος έκανε λόγο για «σοβαρούς διχασμούς» στο εσωτερικό της ιρανικής κυβέρνησης, επαναλαμβάνοντας την πρόθεσή του για διπλωματική διευθέτηση, παρά τους κινδύνους επανέναρξης της σύγκρουσης.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη επιμένει ότι προϋπόθεση για τη συμμετοχή σε νέο γύρο συνομιλιών αποτελεί η άρση του αποκλεισμού στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Ο Τραμπ απέρριψε το αίτημα, δηλώνοντας ότι δεν θα υπάρξει άρση των περιορισμών πριν από την επίτευξη τελικής συμφωνίας.
Η απόφαση για παράταση της εκεχειρίας εκτιμάται ότι δίνει επιπλέον χρόνο στην ιρανική πλευρά να διαμορφώσει ενιαία διαπραγματευτική θέση, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν εγγυήσεις για πρόοδο. Παράλληλα, αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι ενδεχόμενη επίσκεψη θα μπορούσε να οργανωθεί άμεσα, εφόσον υπάρξουν ενδείξεις επανέναρξης των συνομιλιών.
Στο μεταξύ, το παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ εντείνει τις οικονομικές πιέσεις και στις δύο πλευρές, ενισχύοντας τις εκτιμήσεις ότι υπάρχει κίνητρο για ταχεία εξεύρεση λύσης.
Ωστόσο, Ιρανοί αξιωματούχοι εμφανίζονται αδιάλλακτοι. Ο Μαχντί Μοχαμάντι δήλωσε ότι «η παράταση της εκεχειρίας δεν σημαίνει τίποτα», υποστηρίζοντας ότι «η ηττημένη πλευρά δεν μπορεί να επιβάλλει όρους» και αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής απάντησης.
Η ημέρα έκλεισε μέσα σε κλίμα αβεβαιότητας, καθώς ο Τραμπ είχε προηγουμένως αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο νέων βομβαρδισμών, ενώ συνεργάτες του προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη χαλάρωση της πίεσης ενδέχεται να επιτρέψει στο Ιράν να κερδίσει χρόνο μέσω των διαπραγματεύσεων.
Τα ανοιχτά ζητήματα
Οι διαπραγματευτές επιδίωκαν τουλάχιστον μια συμφωνία-πλαίσιο εντός της εβδομάδας, ως βάση για πιο αναλυτικές συζητήσεις στη συνέχεια. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή δέχεται κριτική, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι το Ιράν θα επιδιώξει να καθυστερήσει τις εξελίξεις.
Κρίσιμα ζητήματα παραμένουν άλυτα, μεταξύ των οποίων η μελλοντική δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν, η τύχη των αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού και η άρση των κυρώσεων. Η ευελιξία των δύο πλευρών θα καθορίσει τελικά την έκβαση των συνομιλιών.
Για τον Τραμπ, βασικό πολιτικό διακύβευμα αποτελεί η αποφυγή μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να συγκριθεί με το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης της περιόδου Μπαράκ Ομπάμα, από το οποίο αποχώρησε το 2018, χαρακτηρίζοντάς το επανειλημμένα ανεπαρκές.
Παρά τις δυσκολίες, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται αισιόδοξος για την επίτευξη συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι η πίεση που έχει ασκηθεί καθιστά περιορισμένες τις επιλογές της ιρανικής πλευράς. Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα, απέφυγε να αναφερθεί εκτενώς στο ζήτημα, αποχωρώντας από δημόσια εκδήλωση χωρίς να απαντήσει σε σχετικές ερωτήσεις.