Συμπληρώνοντας μία δεκαετία από το ιστορικό δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου 2016, ο Economist επιστρέφει στο Σάντερλαντ, την εργατική πόλη της βορειοανατολικής Αγγλίας που έγινε το σύμβολο του Leave, για να αποτιμήσει τις επιπτώσεις της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το Brexit δεν έφερε την απόλυτη καταστροφή που προέβλεπαν οι Κασσάνδρες, όμως άλλαξε τη Βρετανία μέσα από μικρότερες, καθημερινές ανατροπές, οι οποίες στην πλειονότητά τους επιδείνωσαν την κατάσταση της χώρας.
Οικονομική επιβράδυνση και η επιστροφή της γραφειοκρατίας
Αν και οι οικονομολόγοι διαφωνούν για το ακριβές μέγεθος της ζημιάς (με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για απώλεια $2,5\%$ έως $8\%$ του κατά κεφαλήν ΑΕΠ), είναι σαφές ότι η βρετανική οικονομία αναπτύχθηκε με πιο αργούς ρυθμούς από τις υπόλοιπες χώρες της G7.
Στο Σάντερλαντ, το εργοστάσιο της Nissan απέφυγε το λουκέτο, αλλά η παραγωγή του έχει μειωθεί κατά $46\%$. Το όραμα μιας υπερ-ανταγωνιστικής, απορρυθμισμένης αγοράς δεν υλοποιήθηκε ποτέ, παρά το γεγονός ότι από τότε η χώρα άλλαξε έξι πρωθυπουργούς.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις επιχειρήσεις δεν ήταν οι δασμοί, αλλά ο τεράστιος όγκος γραφειοκρατίας με τις τελωνειακές δηλώσεις και τις πιστοποιήσεις. Το βάρος σήκωσαν κυρίως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα περισσότερες από 16.000 από αυτές να σταματήσουν εντελώς τις εξαγωγές προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Το Σίτι άντεξε, οι επενδύσεις πάγωσαν
Το χρηματοοικονομικό κέντρο του Λονδίνου κατάφερε να διατηρήσει τη δυναμική του, κυρίως χάρη στις παγκόσμιες εξαγωγές υπηρεσιών, οι οποίες αυξήθηκαν κατά $47\%$ την περίοδο 2016–2025. Ωστόσο, η επιτυχία αυτή καταγράφηκε μάλλον παρά το Brexit και όχι εξαιτίας του, καθώς η απώλεια της ελεύθερης πρόσβασης στην ενιαία αγορά δυσκόλεψε σημαντικά τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες με την Ευρώπη.
Παράλληλα, η παρατεταμένη αβεβαιότητα οδήγησε τη χώρα σε μια πολυετή «επενδυτική απεργία». Οι εταιρείες ανέβαλαν τις επενδύσεις τους σε νέες υποδομές και τεχνολογίες, γεγονός που περιόρισε σημαντικά την παραγωγικότητα της βρετανικής οικονομίας.
Η μεγάλη ειρωνεία του μεταναστευτικού
Αν και το κεντρικό σύνθημα του Brexit ήταν ο έλεγχος των συνόρων, οι ροές Ευρωπαίων εργαζομένων που μειώθηκαν αντικαταστάθηκαν από ιστορικά ρεκόρ μεταναστών από χώρες εκτός ΕΕ, όπως η Ινδία και η Νιγηρία. Το 2023, η καθαρή μετανάστευση άγγιξε το ένα εκατομμύριο ανθρώπους, μια αλλαγή που έγινε έντονα αισθητή ακόμα και στις κοινότητες του Σάντερλαντ που είχαν ψηφίσει μαζικά υπέρ της εξόδου.
Σήμερα, το κλίμα στη Βρετανία έχει αντιστραφεί πλήρως. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το $57\%$ των πολιτών θεωρεί πλέον την έξοδο από την ΕΕ λάθος, ενώ το $43\%$ δηλώνει ότι η ζωή του έγινε χειρότερη. Ακόμα και οι υποστηρικτές του Leave νιώθουν απογοητευμένοι, καθώς θεωρούν ότι οι υποσχέσεις δεν τηρήθηκαν, με την πλειονότητα των κατοίκων να αισθάνεται πλέον εγκλωβισμένη σε μια κατάσταση από την οποία δεν υπάρχει εύκολη επιστροφή.