Σκληρή διαμάχη έχει ξεσπάσει στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον νέο πολυετή κοινοτικό προϋπολογισμό ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034, με τις λεγόμενες «φειδωλές» χώρες του Βορρά να απορρίπτουν τις περιορισμένες περικοπές που προτείνει η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Η συμβιβαστική πρόταση της Λευκωσίας προβλέπει μείωση κατά περίπου 2% ή 32,8 δισ. ευρώ σε σχέση με το αρχικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, η πρόταση απέχει σημαντικά από τις απαιτήσεις χωρών όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, οι οποίες ζητούν πολύ βαθύτερες περικοπές στις κοινοτικές δαπάνες.
Ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών Έελκο Χάινεν χαρακτήρισε το σχέδιο «οικονομικά μη βιώσιμο», υποστηρίζοντας ότι ο συνολικός προϋπολογισμός παραμένει υπερβολικά υψηλός σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένες δημοσιονομικές πιέσεις.
«Η πρόταση δεν είναι ισορροπημένη και δίνει έμφαση σε λανθασμένες προτεραιότητες», ανέφερε χαρακτηριστικά, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ολλανδία δεν μπορεί να αποδεχθεί το διαπραγματευτικό πλαίσιο που παρουσίασε η κυπριακή προεδρία.
Στον αντίποδα, μια ομάδα χωρών του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης, με επικεφαλής την Ιταλία, την Ισπανία και την Πολωνία, αντιμετωπίζει θετικά την πρόταση, καθώς προστατεύει σε μεγάλο βαθμό τις αγροτικές επιδοτήσεις και τα κονδύλια περιφερειακής ανάπτυξης, τα οποία αποτελούν βασικές πηγές χρηματοδότησης για τις οικονομίες τους.
Η κυπριακή προεδρία επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των δύο στρατοπέδων, αναζητώντας έναν συμβιβασμό που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να καταλήξουν σε συμφωνία πριν από το τέλος του έτους. Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις πριν από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2027, καθώς ενδεχόμενες πολιτικές ανακατατάξεις στη Γαλλία θα μπορούσαν να περιπλέξουν περαιτέρω τη διαδικασία.
Σύμφωνα με την υφυπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραουνά, η πρόταση αποτελεί απλώς τη βάση των διαπραγματεύσεων και όχι το τελικό αποτέλεσμα, καθώς οι συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.
Ιδιαίτερη αντιπαράθεση έχει προκαλέσει και η πρόβλεψη για περικοπές στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, μέσω του οποίου χρηματοδοτούνται δράσεις καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, καθώς και στο πρόγραμμα Global Europe που αφορά την αναπτυξιακή βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι χώρες του Βορρά υποστηρίζουν ότι οι πόροι θα πρέπει να κατευθυνθούν περισσότερο προς νέες στρατηγικές προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η τεχνολογία και η ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας.
Αντίθετα, οι υποστηρικτές της κυπριακής πρότασης επισημαίνουν ότι οι δαπάνες για τη γεωργία και την περιφερειακή πολιτική έχουν ήδη περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με προηγούμενους προϋπολογισμούς και ότι δεν υπάρχει πολιτικός χώρος για νέες μεγάλες περικοπές.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που αναμένεται να ωφεληθούν από τις προτεινόμενες αλλαγές. Η κυπριακή προεδρία εισηγείται αύξηση κατά 5 δισ. ευρώ των πόρων που θα κατευθυνθούν σε 15 κράτη-μέλη με χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Πορτογαλία και οι χώρες της Βαλτικής.
Για τη χρηματοδότηση της συγκεκριμένης ενίσχυσης προτείνεται μερική μείωση των πόρων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ευελιξίας, γεγονός που προκαλεί νέες αντιδράσεις από τις βόρειες χώρες, οι οποίες θεωρούν ότι περιορίζεται η δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ανταποκρίνεται σε μελλοντικές κρίσεις.
Οι διαφωνίες προμηνύουν δύσκολες διαπραγματεύσεις τους επόμενους μήνες, με το ύψος και τις προτεραιότητες του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού να αναμένεται να αποτελέσουν ένα από τα σημαντικότερα πεδία σύγκρουσης μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.