Έρευνα του Reuters αποκαλύπτει την ύπαρξη ενός παράλληλου οικονομικού συστήματος που επιτρέπει στο Ιράν να διοχετεύει πετρέλαιο στην Κίνα και να λαμβάνει ως αντάλλαγμα κινεζικά προϊόντα, αποφεύγοντας πλήρως το διεθνές τραπεζικό δίκτυο.
Η δομή αυτή βασίζεται στη λογική της ανταλλαγής, καθώς τα έσοδα μετατρέπονται σε πιστώσεις για την αγορά αγαθών και τη χρηματοδότηση έργων, προστατεύοντας παράλληλα τις κινεζικές επιχειρήσεις από τις αμερικανικές κυρώσεις.
Σύμφωνα με πηγές του πρακτορείου, από ένα ειδικό όχημα χρηματοδότησης (SPV) που συμμετέχει στο δίκτυο διακινήθηκαν 2 έως 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια τον τελευταίο χρόνο. Μέσω αυτού αγοράστηκαν φάρμακα, οχήματα και τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός, ενώ αναφέρεται και η εμπλοκή του σε εξοπλιστικά προγράμματα αεράμυνας.
Στο επίκεντρο του μηχανισμού βρίσκεται μια αδιαφανής οντότητα με την ονομασία ChuXin. Αγοραστής που ενεργούσε για λογαριασμό της κινεζικής κρατικής εταιρείας Zhuhai Zhenrong κατέθετε μηνιαίως εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια στην ChuXin για αγορές πετρελαίου από εταιρεία συνδεδεμένη με την Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου του Ιράν.
Το 70% των εσόδων κατευθυνόταν σε ιρανικές υποδομές, ενώ το υπόλοιπο κάλυπτε τις πληρωμές Κινέζων προμηθευτών. Έτσι, η αξία του αργού παραμένει εντός του κινεζικού χρηματοπιστωτικού κυκλώματος, χωρίς να απαιτείται η χρήση δολαρίων.
Το σύστημα λειτουργεί τουλάχιστον από το 2021 και απέκτησε κομβική σημασία καθώς οι ΗΠΑ ενέτειναν τις πιέσεις. Η Κίνα αποτελεί τον κύριο αγοραστή του ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας το 2025 πάνω από το 80% των θαλάσσιων εξαγωγών του Ιράν (περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως).
Η διευθέτηση αυτή προσφέρει στο Πεκίνο φθηνό ενέργεια χωρίς να εκθέτει τις μεγάλες τράπεζές του, ενώ η κινεζική κυβέρνηση δηλώνει άγνοια, επαναλαμβάνοντας την αντίθεσή της στις μονομερείς κυρώσεις.
Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον κλιμακώνει την αμερικανική πίεση. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε νέες κυρώσεις σε εταιρείες, μεσίτες και πλοία σε διάφορες δικαιοδοσίες που διευκολύνουν τις ιρανικές εξαγωγές, ενώ ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent προειδοποίησε με αποκλεισμό από το δολαριακό σύστημα όσους συναλλάσσονται με την Τεχεράνη.
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το δίλημμα ότι η επιβολή κυρώσεων σε μεγάλες κινεζικές τράπεζες θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη συστημική κρίση στις διεθνείς αγορές.
Παρά την αποτελεσματικότητα του χρηματοπιστωτικού μηχανισμού, το αδύναμο σημείο του παραμένει η φυσική μεταφορά του πετρελαίου. Η επαναφορά του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στο Στενό του Ορμούζ από τις 14 Ιουλίου έχει εμποδίσει τα φορτία ιρανικού αργού να φτάσουν στην Κίνα, αποδεικνύοντας ότι ο μηχανισμός αδρανοποιείται όταν διακόπτεται η εφοδιαστική αλυσίδα.
Η αναμέτρηση αυτή αποτυπώνει έναν διαρκή αγώνα προσαρμογής: οι ΗΠΑ κλείνουν τις παραδοσιακές οδούς, ενώ το Ιράν και η Κίνα δημιουργούν εναλλακτικές.
Παράλληλα, εγείρεται το ευρύτερο ερώτημα εάν η Κίνα είναι διατεθειμένη να αναπτύξει μόνιμες παράλληλες δομές εμπορίου για χώρες υπό κυρώσεις, διατηρώντας ταυτόχρονα την πρόσβασή της στο διεθνές σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.