Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχοντας ως «μάθημα» την απρόβλεπτη στάση της Βουδαπέστης τα τελευταία χρόνια, σχεδιάζει να μετατρέψει το Μαυροβούνιο σε ένα «πρότυπο ελέγχου» για τη μελλοντική διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο πρωταρχικός στόχος των Βρυξελλών είναι να διασφαλίσουν ότι κανένα νέο κράτος-μέλος δεν θα καταστεί τροχοπέδη στη λήψη αποφάσεων, όπως έχει συμβεί επανειλημμένα με την Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν.
«Μακροπρόθεσμες εγγυήσεις» στη συνθήκη ένταξης
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται η εισαγωγή αυστηρών «ασφαλιστικών δικλείδων» στη συνθήκη ένταξης του Μαυροβουνίου, η οποία αναμένεται να αποτελέσει το υπόδειγμα για κάθε μελλοντική διεύρυνση. Σύμφωνα με αξιωματούχους της Επιτροπής, οι ρήτρες αυτές θα επιτρέπουν στην ΕΕ να αντιδρά άμεσα σε περίπτωση που ένα κράτος παρουσιάσει υποχώρηση στους δημοκρατικούς θεσμούς ή στο κράτος δικαίου – τομείς όπου η Ένωση παραδέχεται ότι δεν διέθετε αποτελεσματικά εργαλεία το 2004.
Τα «αγκάθια» της διαπραγμάτευσης
Παρά τη φιλόδοξη προσπάθεια της Ποντγκόριτσα να ενταχθεί έως το 2028, η διαδικασία συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις:
Το «χαρτί» του βέτο: Μία από τις ιδέες που εξετάζονται είναι η αναστολή του δικαιώματος βέτο για τα νέα μέλη, εφόσον παραβιάζουν θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης. Το Μαυροβούνιο, ωστόσο, έχει θέσει ως «κόκκινη γραμμή» τη διατήρηση της φωνής του στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Η γαλλική επιφύλαξη: Το Παρίσι παραμένει ο πιο επιφυλακτικός «παίκτης», αποφεύγοντας να δώσει το πράσινο φως στη συνθήκη ένταξης, εν μέσω ενός ευαίσθητου προεκλογικού κλίματος ενόψει του 2027.
Εσωτερικές πολιτικές τριβές: Η πίεση για την ταχύτατη υιοθέτηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας προκαλεί τριγμούς στο εσωτερικό του Μαυροβουνίου, με τον πρόεδρο Μιγιάτοβιτς να εκφράζει προβληματισμό για τη βιαστική επικύρωση νόμων χωρίς επαρκή δημοκρατική συζήτηση.
«Τεχνικά εφικτό» αλλά πολιτικά δύσκολο
Η «αντίστροφη διεύρυνση» –δηλαδή η ένταξη με περιορισμένα δικαιώματα ψήφου– απορρίφθηκε από τα κράτη-μέλη, αφήνοντας τις διαπραγματεύσεις σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Αν και οι Βρυξέλλες θεωρούν τον στόχο του 2028 ως «τεχνικά εφικτό», η πραγματικότητα της διαχείρισης 15 ακόμη κεφαλαίων διαπραγμάτευσης μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, σε συνδυασμό με την απαιτούμενη ομόφωνη επικύρωση από τις 27 χώρες-μέλη, καθιστά το χρονοδιάγραμμα εξαιρετικά αμφίβολο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται πλέον αποφασισμένη να μην αφήσει την τύχη της διεύρυνσης στην τύχη, επιδιώκοντας μια νέα «συμφωνία αξιών» που θα διασφαλίζει ότι η ενσωμάτωση νέων μελών θα ενισχύει τη συνοχή της Ένωσης και δεν θα αποτελεί πηγή εσωτερικών αποκλίσεων.