Περισσότεροι από 40 Ευρωπαίοι ηγέτες συγκεντρώνονται σήμερα, Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, στο Δουβλίνο για τη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (EPC), σε μια κρίσιμη συγκυρία για την ασφάλεια της ηπείρου και τις προοπτικές τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία.
Η συνάντηση γίνεται εν μέσω νέας διπλωματικής πρωτοβουλίας των ΗΠΑ και αυξανόμενης ανησυχίας για τις υβριδικές απειλές. Στη σύνοδο συμμετέχουν αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες, μεταξύ αυτών η Βρετανία, καθώς και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.
Η Ουκρανία στο επίκεντρο
Η σύνοδος δίνει στον Ζελένσκι και στους Ευρωπαίους συμμάχους του την ευκαιρία να αξιολογήσουν τα αποτελέσματα των διήμερων τριμερών συνομιλιών στο Αμπού Ντάμπι μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ.
Οι συνομιλίες ολοκληρώθηκαν την Τετάρτη με συμφωνία για νέα μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων, χωρίς όμως να ανακοινωθεί δημόσια ουσιαστική πρόοδος στα βασικά ζητήματα.
Ήταν οι πρώτες απευθείας επαφές Μόσχας και Κιέβου υπό αμερικανική διαμεσολάβηση εδώ και εννέα μήνες, με στόχο να τερματιστεί ένας πόλεμος που διαρκεί τεσσεράμισι χρόνια. Αν και οι δύο πλευρές έκαναν λόγο για κάποια πρόοδο, η αμερικανική πλευρά παραδέχθηκε ότι παραμένουν σοβαρές διαφορές, κυρίως στο εδαφικό.
Την ίδια ώρα, οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ έφτασαν σήμερα στη Μόσχα για συνάντηση με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο Κρεμλίνο. Για τον Γουίτκοφ είναι η δέκατη προσωπική συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο. Στο αεροδρόμιο τους υποδέχθηκε ο ειδικός απεσταλμένος του Πούτιν, Κίριλ Ντμίτριεφ, ο οποίος τους συνόδευσε στο κέντρο της πόλης.
Οι συνομιλίες αναμένεται να επικεντρωθούν στα αποτελέσματα του Αμπού Ντάμπι και στις διαφωνίες που εμποδίζουν ακόμη τη συμφωνία. Στη συνέχεια οι δύο Αμερικανοί σχεδιάζουν να μεταβούν στο Δουβλίνο, για να ενημερώσουν τον Ζελένσκι.
Το Κίεβο απορρίπτει κατηγορηματικά την απαίτηση του Πούτιν να παραχωρηθεί ολόκληρο το Ντονμπάς ως προϋπόθεση για ειρήνη. Με το εδαφικό ζήτημα σε αδιέξοδο, οι Αμερικανοί μεσολαβητές επιχειρούν να μετατοπίσουν μέρος της συζήτησης στις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία μετά τον πόλεμο και στην ανοικοδόμησή της.
Παράλληλα, ανώτερος Ρώσος διπλωμάτης δήλωσε ότι η Μόσχα θα μπορούσε να συνάψει συμφωνίες μη επίθεσης με κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας για την Ευρώπη. Αρκετοί Ευρωπαίοι πολιτικοί αντιδρούν στο άνοιγμα μιας τέτοιας συζήτησης πριν σημειωθεί πραγματική πρόοδος στο μέτωπο, μεταξύ άλλων συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Ο Ζελένσκι, που βρίσκεται ήδη στο Δουβλίνο, αναμένεται να έχει επαφές με τους Αμερικανούς απεσταλμένους μετά τη συνάντησή τους με τον Πούτιν. Έχει τονίσει ότι καμία ειρηνευτική διαδικασία δεν μπορεί να οδηγήσει σε παραχώρηση ουκρανικών εδαφών και έχει ζητήσει από την Ουάσιγκτον να πιέσει τη Μόσχα για τον τερματισμό του πολέμου.
Η Ευρώπη παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς θέλει να διασφαλίσει ότι δεν θα μείνει εκτός των αποφάσεων για το μεταπολεμικό καθεστώς ασφαλείας της ηπείρου.
Αύριο, Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, θα πραγματοποιηθεί στο Δουβλίνο και άτυπη σύνοδος των ηγετών των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, με την Ουκρανία στην ατζέντα. Αναμένεται να εξετάσουν τις εξελίξεις στον πόλεμο και στις συνομιλίες του Αμπού Ντάμπι, τον ρόλο της ΕΕ στις διπλωματικές προσπάθειες, τη διαμόρφωση ενιαίας ευρωπαϊκής θέσης και την ανάγκη ισχυρών εγγυήσεων ασφαλείας για το Κίεβο.
Τι είναι η EPC
Το φόρουμ δημιουργήθηκε το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή, με πρωτοβουλία του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και με τη συμβολή του τότε Γερμανού καγκελαρίου Όλαφ Σολτς. Στόχος ήταν ένας χώρος πολιτικού διαλόγου για χώρες εντός και εκτός ΕΕ γύρω από κοινές προκλήσεις ασφάλειας και σταθερότητας. Συμμετέχουν σχεδόν 50 χώρες, με εξαίρεση τη Ρωσία και τη Λευκορωσία.
Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μίχολ Μάρτιν, υποδεχόμενος χθες τον Ζελένσκι, τόνισε ότι η EPC επιτρέπει στους ηγέτες να συναντώνται για να προωθούν την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία της ηπείρου, ως μέρος της συλλογικής απάντησης στην αστάθεια.
Αβεβαιότητα για τον Τραμπ και προσέγγιση με τον Καναδά
Η βαρύτητα της EPC αυξήθηκε μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, καθώς οι δηλώσεις του για τους συμμάχους του ΝΑΤΟ και οι απειλές για τη Γροιλανδία προκάλεσαν ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές έχει διαμορφώσει νέες ισορροπίες στην Ουάσινγκτον και περιορίζει την επιρροή του προέδρου στο εσωτερικό, ωστόσο παραμένει αβέβαιο αν αυτό θα επηρεάσει τη στάση του για την Ουκρανία και τη σύγκρουση με το Ιράν.
Η παρουσία του Κάρνεϊ αντανακλά την προσπάθεια της Οτάβας να ενισχύσει τους δεσμούς της με την Ευρώπη, μετά τον εμπορικό πόλεμο του Τραμπ κατά του Καναδά και τις αναφορές του σε «51η πολιτεία». Παράλληλα, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ επιδιώκει στενότερες σχέσεις με την ΕΕ, σχεδόν έξι χρόνια μετά το Brexit.
Πολιτικές ανακατατάξεις
Η σύνοδος γίνεται σε περίοδο σημαντικών αλλαγών στο εσωτερικό της Ευρώπης. Λαϊκιστές ηγέτες έχουν πρόσφατα αποχωρήσει από την εξουσία στη Σερβία και την Ουγγαρία, ενώ η ακροδεξιά συνεχίζει να ενισχύεται σε αρκετές χώρες, έχοντας καταγράψει κέρδη σε περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία. Νέες κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις αναμένονται τις επόμενες εβδομάδες και μήνες σε Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Πολωνία.
Υβριδικές απειλές
Μεγάλο θέμα των συζητήσεων θα είναι οι υβριδικές απειλές, με τη Ρωσία να κατηγορείται για επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης και επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές. Στην περσινή σύνοδο της Κοπεγχάγης η προσοχή είχε στραφεί στα περιστατικά με drones.
Τις προηγούμενες ημέρες αεροπορικές εταιρείες και μέσα ενημέρωσης σε διάφορες χώρες δέχθηκαν ψευδείς απειλές για βόμβες, με στόχους μεταξύ άλλων τη Ryanair και τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό RTÉ. Οι ευρωπαϊκές αρχές δεν έχουν αποδώσει επίσημα την ευθύνη σε κάποια χώρα ή οργάνωση.
Επικρίσεις και ιρλανδική διάσταση
Παρά τη μαζική συμμετοχή, η EPC δέχεται κριτική για την αποτελεσματικότητά της. Ορισμένοι τη θεωρούν υποκατάστατο της ένταξης νέων κρατών στην ΕΕ, χωρίς τα οφέλη της πλήρους συμμετοχής, ενώ άλλοι τη βλέπουν ως χώρο συζητήσεων χωρίς δυνατότητα λήψης αποφάσεων, αφού οι σύνοδοι δεν καταλήγουν σε δεσμευτικές συμφωνίες ή κοινές διακηρύξεις.
Το φόρουμ συνεδριάζει δύο φορές τον χρόνο, μία σε χώρα της ΕΕ και μία εκτός, και η επόμενη συνάντηση έχει προγραμματιστεί για τον Απρίλιο στη Ζυρίχη.
Για την Ιρλανδία το γεγονός είναι ιστορικό: σύμφωνα με την κυβέρνηση, πρόκειται για τη μεγαλύτερη συγκέντρωση διεθνών ηγετών που έχει φιλοξενηθεί ποτέ στη χώρα και συνοδεύεται από τη μεγαλύτερη επιχείρηση ασφαλείας στην εκατονταετή ιστορία της Garda Síochána.