Η ευρωπαϊκή ασφάλεια εισέρχεται σε τροχιά βαθιάς αβεβαιότητας, καθώς οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ προετοιμάζονται πυρετωδώς για το ενδεχόμενο μιας δραστικής μειώσεως της στρατιωτικής παρουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών στην ήπειρο.
Για δεκαετίες, η αμυντική αρχιτεκτονική της Ευρώπης βασιζόταν στις κρίσιμες αμερικανικές δυνατότητες —από τη συλλογή πληροφοριών και τον εναέριο ανεφοδιασμό έως την πυρηνική αποτροπή.
Σήμερα, υπό την πίεση της πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ για ανακατανομή των βαρών, αλλά και υπό την διαρκή ρωσική απειλή που ο Πόλεμος στην Ουκρανία κατέστησε σαφέστερη, οι Ευρωπαίοι σχεδιάζουν για πρώτη φορά την άμυνά τους χωρίς να θεωρούν δεδομένη την αμερικανική ομπρέλα.
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται η επανεξέταση της παρουσίας των 80.000 Αμερικανών στρατιωτών από το Πεντάγωνο, με σενάρια να κάνουν λόγο για απόσυρση έως και 25.000 ατόμων, εξέλιξη που ήδη προκαλεί νευρικότητα σε χώρες της ανατολικής πτέρυγας όπως η Ρουμανία.
Αν και οι αμυντικές δαπάνες των ευρωπαϊκών κρατών-μελών της ΕΕ ανήλθαν στο 2,1% του ΑΕΠ (381 δισ. ευρώ) το 2025 —με στόχο το 5% έως το 2035—, το βασικό πρόβλημα παραμένει η αδυναμία ταχείας αντικατάστασης των αμερικανικών υποστηρικτικών συστημάτων («enablers»), καθώς και η ανάγκη προσαρμογής στις σύγχρονες τεχνολογικές απαιτήσεις του πεδίου, όπως τα drones και ο ηλεκτρονικός πόλεμος.
Μπροστά σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις ανασυντάσσονται. Η Γερμανία προχωρά σε ιστορική αύξηση των αμυντικών της επενδύσεων, που αναμένεται να φτάσουν τα 188,4 δισ. ευρώ (3,7% του ΑΕΠ) έως το 2030, διεκδικώντας ηγετικό ρόλο.
Παράλληλα, η Γαλλία διευρύνει την ευρωπαϊκή διάσταση της πυρηνικής της αποτροπής μέσω της πρωτοβουλίας Forward Nuclear Deterrence Initiative (στην οποία εντάχθηκε και η Φινλανδία), ενώ η Βρετανία διατηρεί κομβικό επιχειρησιακό ρόλο.
Στον διοικητικό τομέα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί το σχέδιο «Readiness 2030» ύψους έως 800 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας, με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να προτείνει τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας και μηχανισμών αντιμετώπισης υβριδικών απειλών.
Αν και η αφοσίωση στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ παραμένει αρραγής, η Ευρώπη καλείται πλέον να αποδείξει αν διαθέτει την πολιτική συνοχή και τη βιομηχανική ισχύ για να εγγυηθεί την ασφάλειά της αυτόνομα.