Με τις διαδηλώσεις στο Ιράν να εντείνονται και τη διεθνή πίεση να αυξάνεται, αναλυτές εκτιμούν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δύσκολα θα διατηρηθεί στη σημερινή της μορφή έως το 2026-27. Το μέλλον της χώρας φαίνεται να κινείται ανάμεσα σε τέσσερα βασικά ενδεχόμενα, που κυμαίνονται από μια ελεγχόμενη αναδιάταξη της εξουσίας ή παρέμβαση των Φρουρών της Επανάστασης, έως μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας ή, στο πιο ακραίο σενάριο, χάος με σοβαρές γεωπολιτικές επιπτώσεις.
Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, το ενδεχόμενο ανατροπής του καθεστώτος δεν θεωρείται πλέον ταμπού στη διεθνή κοινότητα, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή και να επηρεάσει καθοριστικά τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Παρότι το καθεστώς του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει επιβιώσει στο παρελθόν από κύματα διαμαρτυριών, οι κινητοποιήσεις των τελευταίων δύο εβδομάδων εξαπλώνονται με πρωτοφανή ταχύτητα. Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες φέρονται να βγήκαν στους δρόμους, αψηφώντας την καταστολή και τις απειλές των αρχών, από την Τεχεράνη έως δεκάδες πόλεις σε ολόκληρη τη χώρα των 90 εκατομμυρίων κατοίκων.
Οι διαδηλωτές έχουν λάβει και διεθνή πολιτική στήριξη, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να υιοθετεί ιδιαίτερα σκληρή ρητορική απέναντι στην Τεχεράνη και να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικών πληγμάτων, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη στρατηγική της «αλλαγής καθεστώτος». Σύμφωνα με πηγές του Λευκού Οίκου, στρατιωτικοί διοικητές έχουν ήδη παρουσιάσει στον Τραμπ πιθανά σενάρια δράσης.
«Πρόκειται για τη σημαντικότερη στιγμή για το Ιράν από το 1979», σημειώνει ο πρώην αναλυτής της CIA, Γουίλιαμ Άσερ, εκτιμώντας ότι η οικονομική κατάρρευση αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα που περιορίζει δραστικά τα περιθώρια ελιγμών του καθεστώτος.
Οι ανθρώπινες απώλειες είναι ήδη βαριές. Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, περισσότεροι από 500 διαδηλωτές έχουν χάσει τη ζωή τους και πάνω από 10.000 έχουν συλληφθεί, ενώ οι αρχές επιχειρούν να ελέγξουν την κατάσταση μπλοκάροντας το διαδίκτυο και τις τηλεπικοινωνίες. Παράλληλα, διεθνείς αεροπορικές εταιρείες έχουν αναστείλει πτήσεις προς τη χώρα.
Οι εξελίξεις παρακολουθούνται στενά και από τις αγορές, με το πετρέλαιο να βρίσκεται στο επίκεντρο της ανησυχίας. Αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις μείωσης των ιρανικών εξαγωγών, ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση στην πετρελαιοπαραγωγό επαρχία Χουζιστάν θα μπορούσε να έχει άμεσες συνέπειες παγκοσμίως.
Στο εσωτερικό, ο εξόριστος Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, κάλεσε τους εργαζόμενους στον πετρελαϊκό τομέα σε απεργία, μια κίνηση με ισχυρό ιστορικό συμβολισμό, καθώς αντίστοιχες κινητοποιήσεις είχαν συμβάλει στην πτώση της μοναρχίας το 1978.
Οι αναλυτές περιγράφουν τέσσερα πιθανά σενάρια: μια παρατεταμένη κρίση χωρίς σαφή έκβαση, μια ελεγχόμενη μετάβαση εξουσίας με τη διατήρηση του βασικού πυρήνα του συστήματος, μια καθοριστική παρέμβαση των Φρουρών της Επανάστασης ή, στο πιο επικίνδυνο ενδεχόμενο, μια βίαιη κατάρρευση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποσύνθεση του κράτους και εκτεταμένη περιφερειακή αστάθεια.
Παρά τη φθορά του καθεστώτος, η ύπαρξη ισχυρών δυνάμεων ασφαλείας και ενός εκτεταμένου πυραυλικού οπλοστασίου καθιστά αβέβαιη μια άμεση ανατροπή. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, το Ιράν βρίσκεται πλέον σε ένα στενό και επικίνδυνο παράθυρο εξελίξεων, όπου κάθε επιλογή ενέχει σοβαρούς κινδύνους τόσο για το εσωτερικό της χώρας όσο και για τη διεθνή σταθερότητα.