Η 11η Ιουνίου καταγράφεται ως μια σκοτεινή επέτειος για την ευρωπαϊκή ήπειρο, καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συμπλήρωσε πλέον περισσότερες ημέρες από όσες διήρκεσε ολόκληρος ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η σύγκριση που επιχειρεί το περιοδικό Economist αναδεικνύει τις ιστορικές ομοιότητες: όπως το 1914 όλοι πίστευαν ότι οι εχθροπραξίες θα τελείωναν γρήγορα, έτσι και τον Φεβρουάριο του 2022 πολλοί προέβλεπαν μια σύντομη ρωσική επέλαση στο Κίεβο.
Αντίθετα, η Ευρώπη είναι εγκλωβισμένη στη μεγαλύτερη ένοπλη σύρραξη στο έδαφός της μετά το 1945. Αν και τα χαρακώματα του προηγούμενου αιώνα έχουν αντικατασταθεί από drones, πυραύλους ακριβείας και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, το τραγικό αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: χιλιάδες θύματα και ισοπεδωμένες πόλεις.
Παρά την κόπωση της τετραετούς αναμέτρησης, η Ουκρανία δείχνει σήμερα ενισχυμένη στρατιωτικά και ψυχολογικά, έχοντας ανακτήσει εδάφη και πλήττοντας στόχους βαθιά στη Ρωσία. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να της χορηγήσει δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, αντισταθμίζοντας τη μειωμένη στήριξη από την πλευρά των ΗΠΑ.
Παρόλα αυτά, η στάση του Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει καμφθεί, με το Κρεμλίνο να απορρίπτει κάθε ειρηνευτική πρόταση που δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις του, γεγονός που κρατά την προοπτική της ειρήνης ακόμα πολύ μακριά.
Για τους αναλυτές, το μεγάλο ερώτημα αφορά την αρχιτεκτονική ασφαλείας που θα προκύψει μετά τη λήξη του πολέμου, με το «φάντασμα» της Συνθήκης των Βερσαλλιών του 1919 να στοιχειώνει τις δυτικές πρωτεύουσες. Τότε, η ταπείνωση και η οικονομική εξόντωση της ηττημένης Γερμανίας έστρωσαν το χαλί για την άνοδο του ναζισμού και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αν και κανείς δεν αναμένει μια ανάλογη άνευ όρων παράδοση της Ρωσίας ή δυσβάσταχτες πολεμικές αποζημιώσεις, η ειρηνευτική διευθέτηση είναι βέβαιο ότι θα αφήσει και τις δύο πλευρές δυσαρεστημένες, με το Κίεβο να κινδυνεύει να χάσει οριστικά εδάφη και τη Μόσχα να θυσιάζει μεγάλες στρατηγικές της επιδιώξεις.
Το κλειδί για τη σταθερότητα θα είναι οι εγγυήσεις ασφαλείας που θα λάβει η Ουκρανία για να αποτραπεί μια μελλοντική ρωσική απειλή, με τα σενάρια να περιλαμβάνουν από ειδικές αμυντικές συμμαχίες μέχρι νέους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς. Το μάθημα της ιστορίας δείχνει ότι οι κούφιες υποσχέσεις εγκυμονούν κινδύνους. Αν η Ε.Ε. προσφέρει στην Ουκρανία την προοπτική ένταξης χωρίς ένα σαφές και ειλικρινές χρονοδιάγραμμα, η απογοήτευση θα γεννήσει νέα πολιτική αστάθεια.
Όταν τελικά σιγήσουν τα όπλα, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με σκληρά διλήμματα ανάμεσα στη δικαιοσύνη και τον πολιτικό ρεαλισμό, καθώς θα κληθεί να αποφασίσει για το μέλλον των κυρώσεων και τη διαχείριση των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων.