Οι χρόνιες αλλά υποβόσκουσες εντάσεις μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ήρθαν αιφνιδιαστικά στο προσκήνιο την τελευταία εβδομάδα, παίρνοντας τη μορφή ανοιχτής σύγκρουσης.
Η κρίση πυροδοτήθηκε όταν δυνάμεις που στηρίζονται από τα ΗΑΕ στην Υεμένη προέλασαν από το προπύργιό τους στο Άντεν, καταλαμβάνοντας χωρίς ιδιαίτερη αντίσταση περιοχές πλούσιες σε πετρέλαιο, οι οποίες βρίσκονταν υπό σαουδαραβικό έλεγχο. Η απάντηση του Ριάντ ήταν άμεση και σφοδρή: στα μέσα Δεκεμβρίου εξαπέλυσε αντεπίθεση που όχι μόνο ανέτρεψε τα εμιρατινά κέρδη, αλλά ενδέχεται να οδηγήσει και στον πλήρη παραγκωνισμό των ΗΑΕ από το υεμενίτικο πεδίο.
Η αντιπαράθεση ξεπέρασε γρήγορα τα όρια ενός τοπικού επεισοδίου. Μέσα ενημέρωσης και αναλυτές και από τις δύο πλευρές εξαπέλυσαν σφοδρό επικοινωνιακό πόλεμο, με τα ΗΑΕ να κατηγορούν τη Σαουδική Αραβία για στήριξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και για επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε μικρότερους γείτονες, και το Ριάντ να ανταπαντά χαρακτηρίζοντας το Άμπου Ντάμπι αντιισλαμικό, φιλοϊσραηλινό και επικίνδυνα πρόθυμο να στηρίζει αποσχιστικά κινήματα. Η σκληρή αυτή ρητορική θύμισε τις πιο οξείες στιγμές της κοινής τους επίθεσης κατά του Κατάρ την περίοδο 2017–2021.
Ωστόσο, το διακύβευμα αυτή τη φορά είναι πολύ ευρύτερο από την Υεμένη. Η σαουδαραβική κίνηση εναντίον των ΗΑΕ δεν αποσκοπεί μόνο στον περιορισμό της εμιρατινής επιρροής, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια εξισορρόπησης ενός ολοένα και πιο επιθετικού Ισραήλ. Το νέο πλαίσιο συμμαχιών αποτυπώθηκε με σαφήνεια στην αιφνιδιαστική επίσκεψη του Σαουδάραβα ΥΠΕΞ στο Κάιρο, όπου η Αίγυπτος εξέφρασε πλήρη στήριξη στις σαουδαραβικές θέσεις για Λιβύη και Σουδάν, σηματοδοτώντας απομάκρυνση από τη μέχρι πρότινος στενή της σύμπλευση με τα ΗΑΕ.
Η εξέλιξη αυτή συνιστά σημαντική μεταβολή στην περιφερειακή τάξη, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ιράν δοκιμάζεται από εσωτερικές αναταραχές και ο ρόλος των ΗΠΑ παραμένει ασαφής. Τα ΗΑΕ ακολουθούν εδώ και χρόνια μια ιδιαίτερα αυτόνομη και παρεμβατική πολιτική, συμμετέχοντας σε συγκρούσεις από τη Λιβύη και την Υεμένη έως το Σουδάν, ενώ παράλληλα επένδυσαν στρατηγικά στη συμφωνία εξομάλυνσης με το Ισραήλ μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ.
Η 7η Οκτωβρίου 2023 και ο πόλεμος στη Γάζα ανέτρεψαν τις ισορροπίες. Ενώ το Άμπου Ντάμπι διατήρησε τη στενή του σχέση με το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία, υπό την πίεση της κοινής γνώμης και των δικών της φιλοδοξιών ηγεσίας στον αραβικό κόσμο, επανήλθε στη γραμμή που συνδέει την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ με μια αξιόπιστη προοπτική παλαιστινιακού κράτους.
Η κλιμάκωση της ισραηλινής στρατιωτικής δράσης στην περιοχή ενίσχυσε τις σαουδαραβικές ανησυχίες, ιδίως για το ενδεχόμενο ανεξέλεγκτης περιφερειακής αποσταθεροποίησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η στενή σύμπραξη ΗΑΕ–Ισραήλ εκλαμβάνεται από το Ριάντ ως μέρος ενός απειλητικού σχεδίου περιφερειακής ηγεμονίας.
Η διαμόρφωση ενός σαφούς ρήγματος ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και τον άξονα ΗΑΕ–Ισραήλ αναγκάζει τα κράτη της περιοχής να επανατοποθετηθούν, με αρκετά –όπως η Αίγυπτος– να κλίνουν προς το Ριάντ. Η δυναμική αυτή απειλεί να αναζωπυρώσει εμφύλιες συγκρούσεις σε Υεμένη, Σουδάν και Λιβύη, ενώ επεκτείνεται γεωγραφικά μέχρι το Κέρας της Αφρικής και την Ερυθρά Θάλασσα, κρίσιμους διαύλους για το παγκόσμιο εμπόριο.
Την ίδια ώρα, η στάση της Ουάσιγκτον παραμένει αμφίσημη. Η αμερικανική διοίκηση εμφανίζεται διχασμένη και απρόβλεπτη, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο είτε παθητικής παρακολούθησης είτε αιφνίδιων κινήσεων που θα μπορούσαν να επιταχύνουν τις συγκρούσεις και να διαμορφώσουν μια νέα, αβέβαιη περιφερειακή τάξη.