Καθώς ο παραδοσιακός γαλλο-γερμανικός άξονας δείχνει σημάδια κόπωσης, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επαναπροσδιορίζει τις συμμαχίες του εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιλέγοντας την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι ως βασική πολιτική του εταίρο. Οι δύο ηγέτες αναμένεται να συναντηθούν την Παρασκευή στη Villa Doria Pamphilj στη Ρώμη, επιδιώκοντας να εμβαθύνουν μια συνεργασία που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.
Κοινός παρονομαστής για Βερολίνο και Ρώμη είναι η επιθυμία να διατηρηθούν χαμηλοί τόνοι στις σχέσεις της Ευρώπης με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και η εμφανής τους δυσφορία απέναντι στις επιλογές του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν. Για δεκαετίες, η Γερμανία χάραζε την ευρωπαϊκή της στρατηγική σε στενό συντονισμό με τη Γαλλία· ωστόσο, όπως επισημαίνει το Politico, η στροφή του Μερτς προς τη Μελόνι υποδηλώνει μια ουσιαστική αναδιάταξη ισορροπιών στην ΕΕ, ιδιαίτερα σε ζητήματα εμπορίου και βιομηχανικής πολιτικής.
Ρήγματα με το Παρίσι, γέφυρες με τη Ρώμη
Η προσέγγιση Βερολίνου–Ρώμης τροφοδοτείται εν μέρει από τη δυσαρέσκεια της Γερμανίας απέναντι στη Γαλλία. Το Παρίσι έχει προκαλέσει εκνευρισμό στο Βερολίνο με τις κινήσεις του να φρενάρει τη συμφωνία Mercosur με τις χώρες της Νότιας Αμερικής —μια εμπορική συμφωνία που οι Γερμανοί θεωρούν κρίσιμη για την ενίσχυση των εξαγωγών τους. Παράλληλα, η Γερμανία εξετάζει ακόμη και την αποχώρησή της από το κοινό, ύψους 100 δισ. ευρώ, πρόγραμμα ανάπτυξης νέου μαχητικού αεροσκάφους, λόγω βαθιών διαφωνιών με τη γαλλική πλευρά.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συνεργασία με την Ιταλία μοιάζει όχι μόνο εφικτή αλλά και στρατηγικά αναγκαία.
Άμυνα, βιομηχανία και κοινό ευρωπαϊκό όραμα
Στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής της Παρασκευής, Μερτς και Μελόνι αναμένεται, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, να υπογράψουν συμφωνία συνεργασίας στον τομέα της άμυνας. Αν και το περιεχόμενό της δεν έχει δημοσιοποιηθεί, είναι ήδη γνωστό ότι η γερμανική Rheinmetall και η ιταλική Leonardo έχουν συγκροτήσει κοινοπραξία για την κατασκευή αρμάτων μάχης και άλλων στρατιωτικών οχημάτων. Συνολικά, 21 υπουργοί από τις δύο χώρες θα συμμετάσχουν στις επαφές, με στόχο την υπογραφή περίπου δέκα διμερών συμφωνιών.
Ιδιαίτερο βάρος αποκτά η κοινή πρωτοβουλία Ιταλίας και Γερμανίας για την εκπόνηση ενός νέου σχεδίου δράσης με στόχο την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και την ενίσχυση των εξαγωγών της ΕΕ. Το σχέδιο αυτό αναμένεται να παρουσιαστεί στη σύνοδο κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 12 Φεβρουαρίου.
Μακροπρόθεσμη συμμαχία
Για τον Τζιαντζιακόμο Καλοβίνι, βουλευτή του κόμματος της Μελόνι και επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας φιλίας Ιταλίας–Γερμανίας, η σύμπραξη Μερτς–Μελόνι έχει και χρονικό βάθος. Όπως σημειώνει, η επικείμενη αποχώρηση του Μακρόν από την ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή μετά τις γαλλικές εκλογές του επόμενου έτους αλλάζει τα δεδομένα.
«Οι δύο χώρες μας διαθέτουν σταθερές κυβερνήσεις, ιδιαίτερα αν συγκριθούν με τη Γαλλία», ανέφερε, προσθέτοντας ότι τόσο η Μελόνι όσο και ο Μερτς έχουν μπροστά τους αρκετό πολιτικό χρόνο για να χτίσουν μια συνεκτική συνεργασία.
Ήπια γραμμή απέναντι στον Τραμπ
Κομβικό στοιχείο της νέας αυτής σύμπραξης είναι και η κοινή προσέγγιση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η διατήρηση λειτουργικών σχέσεων με τον Ντόναλντ Τραμπ θεωρείται ζωτικής σημασίας και από τους δύο ηγέτες, οι οποίοι επιδιώκουν να αποφύγουν ανοιχτές διατλαντικές συγκρούσεις. Σε αυτή τη στρατηγική στηρίζονται ενεργά και οι υπουργοί Εξωτερικών τους, Γιόχαν Βάντεφουλ και Αντόνιο Ταγιάνι.
Όπως σχολίασε ο Πιέτρο Μπενάσι, πρώην πρέσβης της Ιταλίας στο Βερολίνο και την ΕΕ, «η Μελόνι και ο Μερτς εκπροσωπούν την ευρωπαϊκή πτέρυγα που είναι περισσότερο ανοιχτή στον διάλογο με τον πρόεδρο Τραμπ». Σε αντίθεση, ο Καλοβίνι κατηγόρησε τον Μακρόν για αντιφατική στάση, υποστηρίζοντας ότι ενώ εμφανίζεται συγκρουσιακός απέναντι στην Ουάσιγκτον, ταυτόχρονα επιδιώκει παρασκηνιακά την εύνοια του Αμερικανού προέδρου.
«Καλή χημεία» και πολιτική σύγκλιση
Στο Βερολίνο, ανώτεροι αξιωματούχοι εκφράζουν ικανοποίηση για τη συνεργασία με τη Ρώμη, χαρακτηρίζοντας την Ιταλία «αξιόπιστο εταίρο». Από ιταλικής πλευράς, κυβερνητικοί παράγοντες κάνουν λόγο για «καλή χημεία» μεταξύ Μερτς και Μελόνι, τόσο σε πολιτικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο — σε έντονη αντίθεση με τις τεταμένες σχέσεις της Ιταλίδας πρωθυπουργού με τον Μακρόν.
Δεν είναι τυχαίο ότι κατά την πρώτη του επίσκεψη στη Ρώμη ως καγκελάριος, ο Μερτς είχε δηλώσει πως υπάρχει «σχεδόν πλήρης σύμπτωση απόψεων» μεταξύ Γερμανίας και Ιταλίας στα ευρωπαϊκά ζητήματα. Η Μελόνι είχε συμφωνήσει χωρίς περιστροφές: «Η σχέση Ιταλίας και Γερμανίας δεν μπορεί να αμφισβητηθεί».
Όλα δείχνουν ότι, σε μια Ευρώπη που αναζητά νέα σημεία ισορροπίας, ο άξονας Βερολίνου–Ρώμης φιλοδοξεί να καλύψει το κενό που αφήνει η σταδιακή αποδυνάμωση της ιστορικής γαλλο-γερμανικής συνεργασίας.