Στις 26 Ιουλίου 2023, ο Αμπντουραχμάν Τσιανί, διοικητής της προεδρικής φρουράς, ανακοίνωσε την ανατροπή του Προέδρου Μοχάμεντ Μπαζούμ, επικαλούμενος την αποτυχία της κυβέρνησης να εγγυηθεί την ασφάλεια έναντι των τζιχαντιστών.
Ωστόσο, μια προσεκτική ανάλυση των δεδομένων αποκαλύπτει ότι ο Νίγηρας δεν βρισκόταν σε κατάσταση κατάρρευσης. Αντιθέτως, η χώρα διέθετε τότε τις πιο ισχυρές συμμαχίες (με Γαλλία και ΗΠΑ) και την πιο σταθερή στρατηγική αντιμετώπισης της τρομοκρατίας στην περιοχή του Σαχέλ.
Το «δίλημμα ασφαλείας» και η ρωσική εξάρτηση
Η απόφαση της χούντας να εκδιώξει τις δυτικές δυνάμεις δημιούργησε ένα επικίνδυνο κενό ασφαλείας. Σύμφωνα με τη θεωρία του ρεαλισμού στις διεθνείς σχέσεις, η κίνηση αυτή αποδυνάμωσε τη στρατηγική θέση του Νίγηρα:
Απομόνωση: Η διακοπή των συμμαχιών άφησε τη χώρα μόνη απέναντι στις ένοπλες οργανώσεις.
Αλλαγή προστάτη: Η έλευση του ρωσικού Africa Corps (πρώην Wagner) δεν σήμανε την ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας, αλλά απλώς την αλλαγή εξάρτησης από έναν νέο πάτρονα που προσφέρει στήριξη χωρίς όρους για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Αύξηση επιθέσεων: Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι οι τζιχαντιστικές επιθέσεις αυξήθηκαν κατακόρυφα το 2023 και το 2024, καταρρίπτοντας το κεντρικό επιχείρημα των πραξικοπηματιών.
Προτεραιότητα η εξουσία, όχι το έθνος
Η πραγματική αιτία του πραξικοπήματος φαίνεται πως ήταν προσωπική και όχι εθνική. Λίγο πριν την ανατροπή, ο Πρόεδρος Μπαζούμ σχεδίαζε μεταρρυθμίσεις στην προεδρική φρουρά που θα απειλούσαν άμεσα τη θέση του Τσιανί. Με όρους πολιτικής επιβίωσης, ο στρατηγός έδρασε για να προστατεύσει το δικό του αξίωμα, χρησιμοποιώντας την «εθνική ασφάλεια» απλώς ως ένα βολικό ρητορικό πλαίσιο νομιμοποίησης.
Η γεωπολιτική μετατόπιση στην Αφρική
Ο Νίγηρας αποτελεί πλέον μέρος μιας ευρύτερης «ζώνης πραξικοπημάτων» στην Αφρική. Οι στρατιωτικές ηγεσίες σε Μάλι, Γουινέα και Μπουρκίνα Φάσο ακολουθούν την ίδια τακτική: στρέφονται προς τη Ρωσία επειδή η Μόσχα εγγυάται την παραμονή τους στην εξουσία χωρίς να απαιτεί δημοκρατικές εκλογές.