Σε μια νέα φάση στρατιωτικού σχεδιασμού εισέρχεται το ΝΑΤΟ, με τις 32 χώρες-μέλη να ξεκινούν διαπραγματεύσεις για τις δυνάμεις, τα οπλικά συστήματα και τις επιχειρησιακές δυνατότητες που θα πρέπει να διαθέτει η Συμμαχία έως το 2029. Σύμφωνα με το Politico, πέντε κρίσιμα ζητήματα αναμένεται να κυριαρχήσουν στις συνομιλίες, με φόντο την αντιπαράθεση με τη Ρωσία, την πιθανή μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη και τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οι συζητήσεις πραγματοποιούνται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, καθώς η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει αλλαγές στην ανάπτυξη των αμερικανικών δυνάμεων, ενώ τα ευρωπαϊκά κράτη καλούνται να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών υποχρεώσεων της Συμμαχίας.
Η διαδικασία εντάσσεται στον Μηχανισμό Αμυντικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ (NATO Defence Planning Process – NDPP), μέσω του οποίου καθορίζονται οι απαιτούμενες δυνατότητες και κατανέμονται οι σχετικοί στόχοι στα κράτη-μέλη.
Ο Γάλλος ναύαρχος Πιερ Βαντιέ, Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Μετασχηματισμού, έχει περιγράψει τη διαδικασία ως ευκαιρία ουσιαστικής αναμόρφωσης του στρατιωτικού σχεδιασμού και όχι απλής επικαιροποίησης των υφιστάμενων προβλέψεων.
1. Το μέγεθος των δυνάμεων και οι νέες στρατιωτικές απαιτήσεις
Το πρώτο ζήτημα αφορά το εύρος των στρατιωτικών δυνατοτήτων που θα πρέπει να αναπτύξουν οι σύμμαχοι για την αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης μεγάλης σύγκρουσης.
Στον προηγούμενο σχεδιασμό, πέρα από τις δυνάμεις που απαιτούνται για μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις, προβλεπόταν η διατήρηση επιπλέον 18 ταξιαρχιών, περίπου 5.000 στρατιωτών η καθεμία, για μικρότερες αποστολές διαχείρισης κρίσεων, όπως εκείνες που είχε αναλάβει το ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν και στο Κόσοβο.
Η αυξανόμενη έμφαση στη συλλογική άμυνα ενδέχεται να οδηγήσει σε αναθεώρηση αυτών των απαιτήσεων, ακόμη και σε περιορισμό των δυνάμεων που προορίζονται για επιχειρήσεις εκτός της επικράτειας της Συμμαχίας.
Παράλληλα, εξετάζεται η επιτάχυνση των διαδικασιών αμυντικού σχεδιασμού, ώστε το ΝΑΤΟ να μπορεί να προσαρμόζεται ταχύτερα στις τεχνολογικές εξελίξεις, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα ρομποτικά συστήματα.
Στις συνομιλίες αναμένεται να περιληφθούν και οι συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες που υποστηρίζουν τις πυρηνικές δυνάμεις της Συμμαχίας.
2. Το ενδεχόμενο αμερικανικής αποχώρησης και τα κενά στην ευρωπαϊκή άμυνα
Το δεύτερο ζήτημα αφορά τις επιπτώσεις μιας πιθανής μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη.
Το Πεντάγωνο αναμένεται να ολοκληρώσει τον Δεκέμβριο την επανεξέταση της διάταξης των αμερικανικών δυνάμεων, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει τις διαπραγματεύσεις του ΝΑΤΟ.
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι ανησυχούν ιδιαίτερα για την πιθανή απόσυρση κρίσιμων μέσων, όπως βαρέων μεταγωγικών αεροσκαφών, αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού, πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και συστημάτων πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης.
Όπως επισημαίνει ο Καμίλ Γκραν, επικεφαλής της ευρωπαϊκής ένωσης αμυντικών βιομηχανιών ASD και πρώην ανώτατο στέλεχος του ΝΑΤΟ, δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένο ότι οι ΗΠΑ θα καλύπτουν αυτομάτως τις ελλείψεις των ευρωπαϊκών κρατών.
Μία από τις προτάσεις που εξετάζονται είναι η μετάβαση από στόχους προμήθειας συγκεκριμένων οπλικών συστημάτων σε στόχους επιχειρησιακού αποτελέσματος.
Για παράδειγμα, αντί να προβλέπεται η αγορά συγκεκριμένων πυραύλων, θα μπορούσε να τίθεται ως απαίτηση η δυνατότητα πλήγματος εναντίον εχθρικών κέντρων διοίκησης, επιτρέποντας την επιλογή διαφορετικών τεχνολογικών λύσεων.
3. Οι διαφωνίες για την ανατολική, νότια και βόρεια πτέρυγα
Το τρίτο πεδίο αντιπαράθεσης αφορά τις διαφορετικές γεωγραφικές προτεραιότητες των κρατών-μελών.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ο σχεδιασμός της Συμμαχίας έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στην ανατολική Ευρώπη, ενώ αυξημένη σημασία αποδίδεται και στην Αρκτική.
Ωστόσο, ορισμένα κράτη ζητούν να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη νότια και νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, επικαλούμενα τη ρωσική παρουσία στη Λιβύη, τις μεταναστευτικές πιέσεις και τη δραστηριότητα υποβρυχίων.
Στις ανησυχίες προστίθενται οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα συστήματα εναντίον πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα, κοντά στις ακτές της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας.
Παρότι το ΝΑΤΟ διατηρεί επισήμως την προσέγγιση ασφάλειας «360 μοιρών», οι διαφορετικές εκτιμήσεις για τις απειλές ενδέχεται να προκαλέσουν διαφωνίες σχετικά με την κατανομή στρατιωτικών δυνάμεων και πόρων.
4. Drones, άρματα μάχης και η τεχνολογική αλλαγή στο πεδίο των επιχειρήσεων
Το τέταρτο ζήτημα αφορά τη σύνθεση του μελλοντικού οπλοστασίου της Συμμαχίας.
Η εκτεταμένη χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων στον πόλεμο της Ουκρανίας έχει ενισχύσει τη συζήτηση για την ανάγκη επενδύσεων σε drones, αυτόνομα οχήματα και νέες τεχνολογίες, παράλληλα με τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα, όπως τα άρματα μάχης και το πυροβολικό.
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη ανακοινώσει σχετικά προγράμματα.
Το Ηνωμένο Βασίλειο προωθεί την ανάπτυξη στόλου που θα περιλαμβάνει αυτόνομα υποβρύχια οχήματα, ενώ η Γαλλία έχει προβλέψει περίπου 8,4 δισεκατομμύρια ευρώ για drones και περιφερόμενα πυρομαχικά.
Η Γερμανία, από την πλευρά της, σχεδιάζει να συγκροτήσει το πρώτο εξειδικευμένο σύνταγμα drones το 2027.
Σημαντικός παράγοντας είναι και οι δυσκολίες στρατολόγησης προσωπικού που αντιμετωπίζουν αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που αυξάνει το ενδιαφέρον για συστήματα περιορισμένης ανθρώπινης επάνδρωσης.
Σύμφωνα με εκτίμηση που παρουσίασε ο ναύαρχος Πιερ Βαντιέ, η Ρωσία παράγει περίπου εννέα εκατομμύρια drones ετησίως, αριθμός που, όπως υποστήριξε, αναδεικνύει την ανάγκη σημαντικής ενίσχυσης της παραγωγικής ικανότητας των συμμάχων.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η ανάπτυξη μοντέλων συνεχούς τεχνολογικής αναβάθμισης, ώστε ο στρατιωτικός εξοπλισμός να προσαρμόζεται ταχύτερα στις μεταβαλλόμενες επιχειρησιακές συνθήκες.
5. Τα διδάγματα της Ουκρανίας και οι διαφορές με το στρατιωτικό δόγμα του ΝΑΤΟ
Το πέμπτο ζήτημα αφορά την αξιοποίηση της εμπειρίας που έχει αποκτήσει η Ουκρανία από τον πόλεμο με τη Ρωσία.
Οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν αναπτύξει και χρησιμοποιήσει συστήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών, χερσαίων και θαλάσσιων οχημάτων, καθώς και προηγμένες μεθόδους διαχείρισης πληροφοριών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ουκρανικό σύστημα Delta, το οποίο υποστηρίζει τη διαμόρφωση επιχειρησιακής εικόνας και τον συντονισμό στρατιωτικών μονάδων.
Αρκετά κράτη-μέλη επιδιώκουν στενότερη συνεργασία με την ουκρανική αμυντική βιομηχανία, προκειμένου να αξιοποιήσουν την τεχνογνωσία που έχει αναπτυχθεί στο πεδίο των συγκρούσεων.
Ωστόσο, στρατιωτικοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι ο τρόπος διεξαγωγής του πολέμου στην Ουκρανία δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσιος στο επιχειρησιακό δόγμα της Συμμαχίας.
Το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αεροπορική υπεροχή, στην ταχεία μετακίνηση δυνάμεων και στα πλήγματα ακριβείας από μεγάλες αποστάσεις.
Ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης, Αμερικανός στρατηγός Άλεξους Γκρίνκεβιτς, έχει επισημάνει ότι η Συμμαχία πρέπει να αξιοποιήσει τα σημαντικότερα διδάγματα της ουκρανικής εμπειρίας, χωρίς να υιοθετήσει αναγκαστικά τον ίδιο τρόπο διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων.
Το 2029 ως ορίζοντας του νέου σχεδιασμού
Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να καθορίσουν τις στρατιωτικές δυνατότητες που θα κληθούν να αναπτύξουν τα 32 κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ τα επόμενα χρόνια.
Κεντρικά ζητήματα παραμένουν η χρηματοδότηση των νέων απαιτήσεων, η κατανομή των υποχρεώσεων μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, η προσαρμογή στις τεχνολογικές εξελίξεις και η διαχείριση των διαφορετικών προτεραιοτήτων στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
Ο νέος κύκλος σχεδιασμού θα δείξει κατά πόσο οι σύμμαχοι μπορούν να συμφωνήσουν σε κοινές στρατιωτικές απαιτήσεις και να εξασφαλίσουν τους πόρους για την υλοποίησή τους έως το 2029.
Πηγή: Politico