Σε κλίμα βαθιάς κατάνυξης αλλά και προσμονής για την Ανάσταση τελείται το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου ο Εσπερινός σε συνδυασμό με τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, μια παράδοση με ρίζες στη βυζαντινή εποχή. Η συγκεκριμένη ακολουθία συνδέεται ιστορικά με τις ομαδικές βαπτίσεις των Κατηχουμένων, οι οποίες πραγματοποιούνταν την ίδια ημέρα, πριν από τη συμμετοχή τους για πρώτη φορά στη Θεία Ευχαριστία.
Η λειτουργική πράξη της ημέρας αποτυπώνει τη διττή της φύση: από τη μία πλευρά το πένθος για τη Σταύρωση και την Ταφή του Χριστού και από την άλλη το πρώτο, διακριτικό μήνυμα της Ανάστασης. Μέσα από αναγνώσματα της Παλαιάς Διαθήκης και ύμνους με έντονο συμβολισμό, η Εκκλησία προαναγγέλλει τη νίκη της ζωής επί του θανάτου, με χαρακτηριστικό σημείο το «Ανάστα ο Θεός», που σηματοδοτεί την αποκαλούμενη «Πρώτη Ανάσταση».
Ιδιαίτερη είναι και η τελετουργία εντός των ναών, όπου οι ιερείς σκορπίζουν δάφνες και δημιουργείται μια πανηγυρική ατμόσφαιρα, ενώ σε πολλές περιοχές αναπαρίστανται με θόρυβο τα γεγονότα που συνδέονται με τη συντριβή του Άδη.
Την ίδια ώρα, στους Ιεροσόλυμα και τον Ναό της Αναστάσεως, η τελετή Αφής του Αγίου Φωτός πραγματοποιείται φέτος υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας και μειωμένη παρουσία πιστών, λόγω της συνεχιζόμενης έντασης στην περιοχή. Παρά τις δυσκολίες, το θρησκευτικό συναίσθημα παραμένει ισχυρό για όσους καταφέρνουν να παρευρεθούν.
Στο θεολογικό επίπεδο, η ημέρα συνδέεται με την κάθοδο του Χριστού στον Άδη και την απελευθέρωση των ψυχών, όπως διδάσκει η Εκκλησία, ενώ τα ευαγγελικά γεγονότα της Ταφής και της προετοιμασίας του σώματος Του αναδεικνύουν τη συμμετοχή προσώπων όπως ο Ιωσήφ από Αριμαθαίας και ο Νικόδημος.
Παράλληλα, η λαϊκή παράδοση σε όλη την Ελλάδα δίνει τον δικό της τόνο στη μέρα, με έθιμα που συνδυάζουν τον θρησκευτικό συμβολισμό με τη χαρά της επικείμενης Ανάστασης. Από τους θορύβους μέσα στους ναούς έως το σπάσιμο των κανατιών στην Κέρκυρα, τα δρώμενα εκφράζουν τη μετάβαση από τη θλίψη στην ελπίδα.
Καθώς οι ώρες κυλούν, το μήνυμα της Ανάστασης παραμένει ακόμη «ψιθυριστό», μέχρι τη νύχτα, οπότε η Εκκλησία θα το διακηρύξει πανηγυρικά, σηματοδοτώντας την κορύφωση της Μεγάλης Εβδομάδας και την έναρξη της μεγαλύτερης γιορτής της Ορθοδοξίας.