Τέλος στη 12ετή πολιτική κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στη Σερβία έβαλε το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας, γνωστό ως «Φοιτητική Λίστα», καταγράφοντας μια ιστορική εκλογική νίκη.
Ωστόσο, μετά τους πανηγυρισμούς για την επικράτησή του, το κίνημα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με την πιο δύσκολη πρόκληση: να μετατρέψει την εκλογική επιτυχία σε αποτελεσματική διακυβέρνηση, χωρίς να διαθέτει προηγούμενη εμπειρία στην άσκηση εξουσίας.
Όπως επισημαίνει το Reuters, η ανατροπή του πολιτικού σκηνικού στη Σερβία αποτελεί μια εξέλιξη που πολλά κινήματα διαμαρτυρίας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα ήθελαν να πετύχουν.
Δεκάδες χιλιάδες πολίτες κατέκλυσαν τους δρόμους σε ολόκληρη τη χώρα, πανηγυρίζοντας μετά την παραδοχή της ήττας του Βούτσιτς αργά την Κυριακή. Η εκλογική αναμέτρηση αποτέλεσε την κορύφωση δύο ετών ειρηνικών αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων.
Παρά τη σημαντική νίκη, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα για την επόμενη ημέρα. Ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία; Ποιες πολιτικές θα εφαρμόσει η νέα πλειοψηφία; Και κατά πόσο μια ομάδα προσώπων χωρίς κοινή πολιτική διαδρομή και κυβερνητική εμπειρία θα καταφέρει να διατηρήσει τη συνοχή της, να αντιμετωπίσει τη διαφθορά, να ενισχύσει την οικονομία και να διαχειριστεί τις σύνθετες διεθνείς σχέσεις της χώρας;
Οι απαντήσεις θα επηρεάσουν όχι μόνο την πολιτική σταθερότητα της Σερβίας, της μεγαλύτερης οικονομίας των Δυτικών Βαλκανίων, αλλά και τη στάση της απέναντι στην Κίνα, τη Ρωσία και την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον σημαντικότερο εμπορικό της εταίρο.
Σύμφωνα με έκθεση της Teneo Global Research, η εκλογική επιτυχία του κινήματος ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για εκτεταμένες θεσμικές και πολιτικές αλλαγές, με έμφαση στην καταπολέμηση της διαφθοράς, την ενίσχυση του κράτους δικαίου και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών. Ωστόσο, η αντίσταση της γραφειοκρατίας και η περιορισμένη εμπειρία των νέων πολιτικών εκπροσώπων ενδέχεται να δυσκολέψουν την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων.
Από τις διαδηλώσεις στην πολιτική εξουσία
Το φοιτητικό κίνημα γεννήθηκε μετά την κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, το 2024, που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 16 ανθρώπων. Οι φοιτητές που πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις απαίτησαν να αποδοθούν ευθύνες για την τραγωδία και να αντιμετωπιστούν τα φαινόμενα διαφθοράς.
Παρά την απουσία κεντρικής ηγεσίας, το κίνημα κατάφερε να συγκεντρώσει ευρεία κοινωνική υποστήριξη. Στη συνέχεια, επέλεξε 250 υποψηφίους από διαφορετικούς επαγγελματικούς χώρους, μεταξύ των οποίων πανεπιστημιακούς, δικηγόρους, γιατρούς, ηθοποιούς, αγρότες και μουσικούς, προκειμένου να εκπροσωπήσουν την εκλογική του προσπάθεια.
Οι θέσεις που έχουν παρουσιάσει εστιάζουν κυρίως στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και στην αναδιοργάνωση των θεσμών. Στο ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου, η «Φοιτητική Λίστα» δεν αναγνωρίζει την ανεξαρτησία της πρώην σερβικής επαρχίας, η οποία ανακηρύχθηκε το 2008. Παράλληλα, προτείνει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Βελιγραδίου και Βρυξελλών έχουν επιβαρυνθεί.
Μεταξύ των προσώπων που ξεχωρίζουν είναι ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, επικεφαλής του συνδυασμού, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Ραντομίρ Σάιτσιτς, ο οποίος εκπροσώπησε το κίνημα μετά την εκλογική νίκη.
Παραμένει, ωστόσο, ασαφές ποιοι από τους υποψηφίους θα αναλάβουν κυβερνητικές θέσεις και αν θα καταφέρουν να συμφωνήσουν σε ένα ενιαίο πολιτικό πρόγραμμα, διατηρώντας τη συνοχή τους σε βάθος χρόνου.
«Το φοιτητικό κίνημα επέφερε μια μεγάλη μετατόπιση στην κουλτούρα της Σερβίας· μένει να δούμε αν θα έχει διάρκεια», ανέφερε η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Καταρίνα Πόποβιτς, εκφράζοντας την ελπίδα ότι οι κοινοί στόχοι θα διατηρήσουν ενωμένα τα μέλη του κινήματος.
Η επόμενη ημέρα και η «αποτοξίνωση» των θεσμών
Με βάση το Σύνταγμα της Σερβίας, η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία έχει προθεσμία 90 ημερών για τον σχηματισμό κυβέρνησης, η οποία αρχίζει μετά τη σύγκληση του κοινοβουλίου και την ανακοίνωση των οριστικών εκλογικών αποτελεσμάτων από την κρατική εκλογική επιτροπή.
Ο χρόνος θεωρείται κρίσιμος, καθώς η χώρα πρέπει να εγκρίνει τον προϋπολογισμό πριν από το τέλος του έτους, ενώ αυξάνονται τα επίπεδα του δημόσιου και του ιδιωτικού χρέους. Την ίδια στιγμή, η αντιμετώπιση της διαφθοράς αναμένεται να απαιτήσει βαθιές αλλαγές στην αστυνομία, στις υπηρεσίες πληροφοριών και στο δικαστικό σύστημα.
Ο δικηγόρος του Βελιγραδίου και πρώην συναρμόδιος υπουργός Εσωτερικών Μπόζο Πρέλεβιτς υποστήριξε ότι οι κρατικοί θεσμοί χρειάζονται «αποτοξίνωση» έπειτα από 14 χρόνια διακυβέρνησης υπό τον Βούτσιτς. Προειδοποίησε, παράλληλα, ότι το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του απερχόμενου προέδρου αναμένεται να ασκήσει ισχυρή αντιπολίτευση, γεγονός που θα δυσκολέψει την προσπάθεια της νέας κυβέρνησης να προωθήσει τις αλλαγές της.
Από την πλευρά τους, ο Βούτσιτς και το SNS έχουν επανειλημμένα απορρίψει τις κατηγορίες περί διαφθοράς και καταστολής.
Οι σχέσεις με τη Ρωσία και το ευρωπαϊκό μέλλον
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της νέας πολιτικής δύναμης απέναντι στη Ρωσία, η οποία αποτελεί παραδοσιακό σύμμαχο της Σερβίας και βασικό προμηθευτή φυσικού αερίου. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, εξήρε τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς, χωρίς να απευθύνει συγχαρητήρια στο φοιτητικό κίνημα.
Ο κοινωνιολόγος και πανεπιστημιακός Γιόβο Μπάκιτς, εκπροσωπώντας τη «Φοιτητική Λίστα» σε συνέντευξή του στο ρωσικό δίκτυο RT Balkan, υπογράμμισε τη σημασία που αποδίδει το κίνημα στις σχέσεις με τη Μόσχα. Όπως ανέφερε, δεν προβλέπεται αλλαγή στην εξωτερική πολιτική της Σερβίας έναντι της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης της επιλογής να μην επιβληθούν κυρώσεις στη Μόσχα.
Τις εξελίξεις παρακολουθεί στενά και η Ουκρανία, η οποία έχει επωφεληθεί έμμεσα από σερβικά όπλα στην προσπάθειά της να αντιμετωπίσει τη ρωσική εισβολή. Την ίδια στιγμή, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαιρέτισαν τη νίκη του φοιτητικού κινήματος και δήλωσαν πρόθυμοι να συνδράμουν τη Σερβία στις προσπάθειες καταπολέμησης της διαφθοράς.
Ο Σάβο Μανόιλοβιτς, από το κίνημα «Go-Change» (Kreni-Promeni), το οποίο υποστηρίζει τους φοιτητές, εξέφρασε την πεποίθηση ότι η νέα πολιτική δύναμη θα μπορέσει να επιλέξει πρόσωπο ικανό να αναλάβει την πρωθυπουργία και να οδηγήσει τη χώρα στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις.
Το μεγάλο στοίχημα για τη «Φοιτητική Λίστα» είναι πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να περάσει από την κινηματική δράση στην αποτελεσματική διακυβέρνηση. Η διατήρηση της ενότητάς της, η συγκρότηση λειτουργικής κυβέρνησης και η εφαρμογή των δεσμεύσεών της θα καθορίσουν αν η εκλογική ανατροπή στη Σερβία θα οδηγήσει σε μια βαθύτερη και διαρκή πολιτική αλλαγή.