Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τον σημαντικότερο ενεργειακό δίαυλο του πλανήτη, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, αγγίζοντας τα 20,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά το πρώτο μισό του 2025.
Παρά το τεράστιο αυτό μέγεθος, η άμεση εξάρτηση της Ευρώπης και ειδικότερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Το μεγαλύτερο μέρος των φορτίων κατευθύνεται προς τις μεγάλες οικονομίες της Ασίας, ενώ στην ευρωπαϊκή αγορά καταλήγει μόλις το 10% των συνολικών ροών.
Πιο αναλυτικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει μέσω των Στενών περίπου 940.000 βαρέλια την ημέρα, ποσότητα που μεταφράζεται στο 5% των συνολικών εισαγωγών της σε αργό πετρέλαιο και στο 10% σε παράγωγα προϊόντα όπως το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών.
Παρά τη μικρή αυτή άμεση σύνδεση, οι τιμές των καυσίμων στους ευρωπαϊκούς σταθμούς ανεφοδιασμού εκτοξεύονται κάθε φορά που ξεσπά μια γεωπολιτική κρίση στον Περσικό Κόλπο. Το φαινόμενο αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι το πετρέλαιο αποτελεί ένα παγκόσμιο εμπόρευμα και οι διεθνείς τιμές αναφοράς, όπως το Brent, διαμορφώνονται από τη συνολική παγκόσμια προσφορά και ζήτηση.
Κατά συνέπεια, οποιοδήποτε ενδεχόμενο διαταραχής στις ροές των Στενών προκαλεί παγκόσμια ανησυχία για ελλείψεις, συμπαρασύροντας την τιμή του Brent προς τα πάνω. Αυτό αναγκάζει την Ευρώπη να πληρώνει ακριβότερα το σύνολο των εισαγωγών της, ακόμη και αν αυτές προέρχονται από τη Βόρεια Θάλασσα, την Αφρική ή την Αμερική.
Οι μηχανισμοί πίσω από την ακρίβεια
Η οικονομική επιβάρυνση διογκώνεται περαιτέρω λόγω της κατακόρυφης αύξησης του κόστους μεταφοράς. Σε περιόδους αστάθειας, τα ασφάλιστρα των δεξαμενόπλοιων αυξάνονται σημαντικά, ενώ πολλές εταιρείες αναγκάζονται να επιλέξουν εναλλακτικές, μακρύτερες και πιο δαπανηρές θαλάσσιες διαδρομές.
Η Ευρώπη εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτη στα διυλισμένα προϊόντα, όπως το ντίζελ, όπου τα ποσοστά εξάρτησής της από την περιοχή είναι μεγαλύτερα.
Οι αναλυτές υπογραμμίζουν ότι δεν είναι απαραίτητο ένα ολοκληρωτικό κλείσιμο των Στενών για να επέλθει η κρίση. Αρκούν απλές απειλές αποκλεισμού, μεμονωμένες επιθέσεις σε πλοία, η άνοδος του ασφαλιστικού ρίσκου ή μια απόφαση των χωρών του Κόλπου για μείωση της παραγωγής.
Οι αγορές τείνουν να αντιδρούν νευρικά προεξοφλώντας τα χειρότερα σενάρια, γεγονός που ανεβάζει τις τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης πολύ πριν εμφανιστεί μια πραγματική έλλειψη στην αγορά. Αυτός ο μηχανισμός αποτυπώνεται ανάγλυφα και στη γεωπολιτική κρίση του 2026 με επίκεντρο το Ιράν, η οποία, παρά το γεγονός ότι δεν έχει την Ευρώπη ως βασικό προορισμό των πετρελαϊκών φορτίων, έχει ήδη οδηγήσει σε νέα διεθνή άνοδο των τιμών.