Στην κόψη του ξυραφιού βρίσκεται ξανά η Μέση Ανατολή, καθώς η εύθραυστη παύση των προηγούμενων ημερών έλαβε τέλος τα ξημερώματα της Τετάρτης, μετά την εκτόξευση ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων εναντίον αμερικανικής αεροπορικής βάσης στην Ιορδανία.
Η επίθεση προκάλεσε την άμεση αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σαουδικής Αραβίας, οι οποίες εξαπέλυσαν πλήγματα εναντίον φιλοϊρανικών οργανώσεων και εγκαταστάσεων στο Ιράκ, αναζωπυρώνοντας τους φόβους για γενίκευση της σύρραξης.
Από την Ιορδανία και το Ιράκ έως το Στενό του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα, η κρίση εξαπλώνεται πλέον ταυτόχρονα σε πολλαπλά μέτωπα, ανατρέποντας τις προσδοκίες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και περιορίζοντας δραματικά τα περιθώρια επίτευξης κατάπαυσης του πυρός μέσω της διπλωματίας.
Ιρανικοί πύραυλοι κατά αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, γνωστή ως CENTCOM και αρμόδια για τις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε το απόγευμα της Τρίτης, τοπική ώρα, ότι αναχαίτισε πυραύλους που είχαν εκτοξευθεί από το Ιράν.
Η αμερικανική πλευρά έκανε λόγο για απόπειρα αιφνιδιαστικής επίθεσης εναντίον δυνάμεών της στην περιοχή, υποστηρίζοντας ότι οι πύραυλοι αναχαιτίστηκαν προτού πλήξουν τους στόχους τους.
Οι αμερικανικές δυνάμεις τέθηκαν αμέσως σε αυξημένη ετοιμότητα, ενώ η Τεχεράνη δεν προχώρησε αρχικά σε επίσημη τοποθέτηση.
Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, στόχος της επίθεσης ήταν στρατιωτική βάση των ΗΠΑ στην Ιορδανία. Διεθνή μέσα ενημέρωσης, επικαλούμενα αξιωματούχους της Ουάσιγκτον, ανέφεραν ότι οι ιρανικοί πύραυλοι κατευθύνονταν προς αμερικανικές εγκαταστάσεις στο έδαφος της χώρας.
Η επίθεση σημειώθηκε έπειτα από ένα σύντομο διάστημα σχετικής παύσης των εχθροπραξιών μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης. Είχαν προηγηθεί σχεδόν δύο εβδομάδες νυχτερινών αμερικανικών πληγμάτων κατά στόχων στο Ιράν, καθώς και επανειλημμένες ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών δυνάμεων και συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Κοινά πλήγματα ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας στο Ιράκ
Λίγες ώρες μετά την ιρανική επίθεση, αμερικανικές και σαουδαραβικές δυνάμεις εξαπέλυσαν συντονισμένα πλήγματα εναντίον οργανώσεων και εγκαταστάσεων στο Ιράκ, οι οποίες θεωρούνται προσκείμενες στην Τεχεράνη.
Η επιχείρηση παρουσιάστηκε ως απάντηση σε σειρά επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά αμερικανικών δυνάμεων και σαουδαραβικών ενεργειακών υποδομών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία αποδίδουν σε φιλοϊρανικές οργανώσεις περισσότερες από 30 επιθέσεις με drones κατά τη διάρκεια του τελευταίου μήνα. Σύμφωνα με την αμερικανική εκδοχή, οι επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν υπό την καθοδήγηση των Φρουρών της Επανάστασης και είχαν ως στόχους τόσο αμερικανικές δυνάμεις όσο και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας.
Το Ριάντ ανακοίνωσε, παράλληλα, ότι αναχαίτισε μη επανδρωμένα αεροσκάφη τα οποία κατευθύνονταν προς σαουδαραβικούς στόχους.
Οι επιθέσεις εντείνουν την ανησυχία ότι η Σαουδική Αραβία βρίσκεται πλέον στο άμεσο στόχαστρο οργανώσεων που συνδέονται με την Τεχεράνη, παρότι ορισμένα από τα πλήγματα δεν εξαπολύονται επισήμως από το ίδιο το Ιράν.
Η Βαγδάτη, από την πλευρά της, επιχειρεί να αποτρέψει τη μετατροπή του Ιράκ σε πεδίο μιας ευρύτερης περιφερειακής αναμέτρησης. Ο Ιρακινός πρωθυπουργός διέταξε τις υπηρεσίες ασφαλείας να διερευνήσουν τις καταγγελίες για επιθέσεις που φέρεται να εξαπολύθηκαν από ιρακινό έδαφος, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως διάδρομος ή ορμητήριο για επιχειρήσεις εναντίον γειτονικών και φιλικών κρατών.
Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές του Ιράκ αρνούνται, ωστόσο, οποιαδήποτε εμπλοκή στις επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών στόχων.
Η Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ, ομπρέλα ένοπλων οργανώσεων που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη, χαρακτήρισε κατασκευασμένες τις κατηγορίες του Ριάντ και άφησε να εννοηθεί ότι πίσω από ορισμένα πλήγματα ενδέχεται να βρίσκονται οι Χούθι της Υεμένης.
Κλιμακώνεται το μπρα ντε φερ στο Στενό του Ορμούζ
Την ώρα που οι πυραυλικές επιθέσεις και τα αντίποινα διευρύνουν τα μέτωπα της σύγκρουσης, η ένταση αυξάνεται και στις δύο κρισιμότερες θαλάσσιες αρτηρίες της περιοχής, το Στενό του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Στο Στενό του Ορμούζ, από όπου υπό κανονικές συνθήκες διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα σκληρό μπρα ντε φερ για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας.
Η Τεχεράνη απαιτεί από τα εμπορικά πλοία να ακολουθούν πορεία πλησιέστερα στις ιρανικές ακτές και υποστηρίζει ότι έχει δικαίωμα να επιβάλλει τέλη διέλευσης. Την ίδια στιγμή, ολοένα και περισσότερα πλοία επιλέγουν νοτιότερη διαδρομή, κοντά στις ακτές του Ομάν και υπό την προστασία αμερικανικών δυνάμεων.
Το Ιράν εμφανίζεται αποφασισμένο να διατηρήσει τον έλεγχο ενός από τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά χαρτιά που διαθέτει.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι έπληξαν τρία πετρελαιοφόρα δεξαμενόπλοια, τα οποία επιχειρούσαν να διασχίσουν το Στενό. Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, τα πλοία αγνόησαν τις εντολές και τις προειδοποιήσεις της Τεχεράνης, συνέχισαν την πορεία τους και τελικά επλήγησαν και ακινητοποιήθηκαν.
Μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί περισσότερες πληροφορίες για την ταυτότητα των πλοίων, την έκταση των ζημιών ή την κατάσταση των πληρωμάτων τους.
Παράλληλα με τη στρατιωτική πίεση, βρίσκεται σε εξέλιξη και ένα σκληρό διπλωματικό παζάρι για το καθεστώς λειτουργίας της θαλάσσιας διόδου.
Το Ιράν απέρριψε σχέδιο του Ομάν, το οποίο προέβλεπε ισότιμη κατανομή των διαδρόμων διέλευσης μεταξύ των δύο χωρών. Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι η πρόταση δεν απαντά στις ανησυχίες της για την ασφάλεια, όσο δεν διασφαλίζεται μακροχρόνια περιφερειακή σταθερότητα.
Η πρόταση της Μουσκάτ, η οποία υποστηρίζεται και από άλλες χώρες του Κόλπου, προέβλεπε ότι το Ιράν δεν θα ασκεί αποκλειστικό έλεγχο στη θαλάσσια δίοδο. Περιλάμβανε επίσης την καταβολή τελών από τα διερχόμενα πλοία σε εθελοντική βάση, κατά το πρότυπο της συνεργασίας που εφαρμόζεται στο Στενό της Μάλακας για τη χρηματοδότηση της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, της προστασίας του περιβάλλοντος και των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης.
Η Τεχεράνη κατέθεσε δική της αντιπρόταση, σύμφωνα με την οποία η κυκλοφορία των πλοίων προς τη μία κατεύθυνση θα πραγματοποιείται μέσω των ιρανικών χωρικών υδάτων, ενώ και μέρος της αντίθετης διαδρομής θα παραμένει υπό ιρανικό έλεγχο. Μόνο το υπόλοιπο τμήμα θα ελέγχεται από το Ομάν.
Το μήνυμα του Ιράν προς τη Μουσκάτ συνοδεύεται από σαφή προειδοποίηση: εάν η ιρανική αντιπρόταση απορριφθεί, το Στενό του Ορμούζ θα παραμείνει κλειστό.
Η Τεχεράνη υπενθύμισε, μάλιστα, ότι δεν έχει αναγνωρίσει ποτέ τον λεγόμενο «νότιο διάδρομο», ο οποίος εκτείνεται κατά μήκος των ακτών του Ομάν.
Υπό πίεση και η ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα
Ενεργό παραμένει και το δεύτερο μεγάλο θαλάσσιο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα, με τη ναυσιπλοΐα να απειλείται και στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, τη στρατηγική δίοδο που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν.
Οι Χούθι αυξάνουν την πίεση προς τη Σαουδική Αραβία, έχοντας ανακοινώσει αποκλεισμό της σαουδαραβικής ναυσιπλοΐας και υποστηρίζοντας ότι ανάγκασαν σαουδαραβικό πετρελαιοφόρο να αλλάξει πορεία.
Οι βρετανικές υπηρεσίες θαλάσσιας ασφάλειας ανέφεραν ότι το πλήρωμα δεξαμενόπλοιου άκουσε εκρήξεις κατά τη διέλευσή του από τη νότια Ερυθρά Θάλασσα.
Το πλοίο και το πλήρωμά του παρέμειναν ασφαλή, όμως το περιστατικό επιβεβαιώνει τους αυξανόμενους κινδύνους που αντιμετωπίζει η εμπορική ναυσιπλοΐα στην περιοχή.
Με τα δύο στρατηγικά περάσματα να βρίσκονται ταυτόχρονα υπό πίεση, ο κίνδυνος ξεπερνά πλέον τα όρια μιας περιφερειακής στρατιωτικής αναμέτρησης. Αγγίζει άμεσα τις παγκόσμιες εμπορικές ροές και τον ενεργειακό εφοδιασμό, προκαλώντας έντονη ανησυχία για τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Η περιφερειακή κρίση στη συνάντηση Τραμπ–Νετανιάχου
Η νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή συνέπεσε με την επίσκεψη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον και τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Ήταν η πρώτη κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο ηγετών μετά την έναρξη του πολέμου και διήρκεσε περίπου μιάμιση ώρα. Ο Λευκός Οίκος τη χαρακτήρισε «θετική και παραγωγική», ενώ ο Νετανιάχου έκανε λόγο για «εξαιρετική συνάντηση».
Πίσω από τις επίσημες διατυπώσεις, ωστόσο, διακρίνονται διαφορετικές επιδιώξεις.
Το Ισραήλ επιθυμεί τη διατήρηση ισχυρής στρατιωτικής πίεσης στην Τεχεράνη. Η αμερικανική κυβέρνηση, από την άλλη πλευρά, βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις να περιορίσει έναν πόλεμο που έχει ήδη προκαλέσει οικονομικούς κραδασμούς και άνοδο των τιμών, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Οι διπλωματικοί δίαυλοι μπορεί να μην έχουν κλείσει πλήρως, όμως οι στρατιωτικές κινήσεις στο Ιράν, στην Ιορδανία, στο Ιράκ, στον Περσικό Κόλπο και στην Ερυθρά Θάλασσα περιορίζουν με ταχύτητα τα περιθώρια για πολιτική λύση.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο εάν η Ουάσιγκτον θα απαντήσει εκ νέου στην ιρανική πυραυλική επίθεση. Είναι εάν ο κύκλος πληγμάτων και αντιποίνων μπορεί να ανακοπεί προτού η σύγκρουση ξεφύγει οριστικά από τον έλεγχο και μετατραπεί σε γενικευμένο περιφερειακό πόλεμο, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την ασφάλεια, τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια οικονομία.