Σε καθεστώς διαρκούς φόβου ζουν χιλιάδες Αφγανοί πρόσφυγες στο Πακιστάν, καθώς η εκστρατεία απελάσεων που εφαρμόζουν οι πακιστανικές αρχές τα τελευταία χρόνια έχει οδηγήσει πολλούς από αυτούς να κρύβονται, φοβούμενοι ότι θα αναγκαστούν να επιστρέψουν στο Αφγανιστάν.
Μετά την επάνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, χιλιάδες Αφγανοί κατέφυγαν στο γειτονικό Πακιστάν αναζητώντας ασφάλεια. Ανάμεσά τους βρίσκονται δημοσιογράφοι, ακτιβιστές, πρώην στελέχη της αφγανικής κυβέρνησης, καθώς και άνθρωποι που είχαν υπηρετήσει στις ένοπλες δυνάμεις και στις υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών.
Πέντε χρόνια αργότερα, χιλιάδες παραμένουν στο Πακιστάν, περιμένοντας να μετεγκατασταθούν σε τρίτες χώρες και προσπαθώντας ταυτόχρονα να αποφύγουν τη σύλληψη και την απέλαση.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε μετά την ενεργοποίηση, το 2023, του πακιστανικού «Σχεδίου Επαναπατρισμού Παράνομων Ξένων», στο πλαίσιο του οποίου οι αρχές έχουν προχωρήσει σε μαζικές επιστροφές Αφγανών.
Σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, περισσότεροι από 2,6 εκατομμύρια Αφγανοί έχουν επιστρέψει στο Αφγανιστάν από το Πακιστάν από την έναρξη της εκστρατείας το 2023.
Πολλοί από εκείνους που παραμένουν φοβούνται ότι, εάν επιστρέψουν, θα αντιμετωπίσουν αντίποινα από τους Ταλιμπάν, οι οποίοι έχουν κατηγορηθεί για εξωδικαστικές εκτελέσεις, βασανιστήρια και διώξεις πρώην αντιπάλων τους.
Κρύβονται για να αποφύγουν τη σύλληψη
Ανάμεσα στους δεκάδες χιλιάδες Αφγανούς που θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτοι βρίσκεται ένας 30χρονος πρώην αξιωματικός του Αφγανικού Εθνικού Στρατού.
Όπως δήλωσε υπό τον όρο της ανωνυμίας, έχει συλληφθεί και απελαθεί δύο φορές από την πακιστανική αστυνομία κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών. Και τις δύο φορές, όπως υποστήριξε, κατάφερε να επιστρέψει στο Πακιστάν δωροδοκώντας συνοριοφύλακες.
Ο ίδιος εκτιμά ότι, εάν συλληφθεί από τους Ταλιμπάν, κινδυνεύει με φυλάκιση ή ακόμη και εκτέλεση, καθώς στα σύνορα πραγματοποιούνται έλεγχοι με στόχο τον εντοπισμό πρώην μελών των αφγανικών ενόπλων δυνάμεων και των υπηρεσιών ασφαλείας.
Η μισή οικογένειά του βρίσκεται στον Καναδά από το 2021, ενώ η υπόλοιπη εξακολουθεί να ζει στο Αφγανιστάν. Η αίτησή του για μετεγκατάσταση στον Καναδά απορρίφθηκε και πλέον περιμένει να εξεταστεί το ενδεχόμενο μετακίνησής του στην Αυστραλία.
Όπως είπε, αποφεύγει να κυκλοφορεί και βγαίνει από το σπίτι μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο.
«Έχουμε σταματήσει να φοράμε τα παραδοσιακά αφγανικά μας ρούχα δημόσια. Δεν μιλάμε σε ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε και δεν πηγαίνουμε σε εστιατόρια», ανέφερε, περιγράφοντας τον φόβο σύλληψης από την αστυνομία.
«Αποφεύγουμε ακόμη και να πάμε στον γιατρό»
Παρόμοια είναι η κατάσταση για μια Αφγανή ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών, η οποία ζει μαζί με τους δύο αδελφούς της σε απομακρυσμένη περιοχή έξω από το Ισλαμαμπάντ, καθώς οι θεωρήσεις εισόδου τους έχουν λήξει.
«Η ζωή είναι πολύ δύσκολη και αποφεύγουμε ακόμη και να πάμε στον γιατρό ή στο νοσοκομείο, επειδή μπορεί να μας καταγγείλουν στην αστυνομία», δήλωσε, επίσης υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Η ίδια φοβάται να επιστρέψει στο Αφγανιστάν, όπου οι Ταλιμπάν έχουν επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στις γυναίκες και στα κορίτσια, περιορίζοντας δραστικά την πρόσβασή τους στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην ελευθερία μετακίνησης και γενικότερα στη δημόσια ζωή.
Μια ακόμη Αφγανή ακτιβίστρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία εγκατέλειψε τη χώρα λίγο μετά την επάνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία, περιέγραψε επίσης μια ζωή υπό καθεστώς φόβου.
Όπως ανέφερε, ο πατέρας της, μηχανικός στο επάγγελμα, σκοτώθηκε από τους Ταλιμπάν επειδή είχε εργαστεί για την προηγούμενη αφγανική κυβέρνηση.
«Περνάμε την ημέρα σε δημόσια πάρκα ή μερικές φορές στις αυλές νοσοκομείων, από φόβο για επιδρομές στο διαμέρισμά μας», είπε.
Σύμφωνα με την ίδια, πριν από έξι μήνες η αστυνομία πραγματοποίησε έφοδο στο σπίτι της και συνέλαβε την ίδια και τις τρεις αδελφές της επειδή δεν διέθεταν έγκυρες θεωρήσεις εισόδου.
Η γυναίκα υποστήριξε ότι απέφυγε την απέλαση αφού κατέβαλε δωροδοκία, ενώ οι τρεις αδελφές της απελάθηκαν.
«Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ζεις στο Πακιστάν και είναι δύσκολο για μια τρίτη χώρα να σε δεχτεί. Όπου κι αν κοιτάξουμε, η κατάσταση φαίνεται ζοφερή», ανέφερε.
Πάνω από 74.000 θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτοι
Το Πακιστάν υποστηρίζει ότι οι ευάλωτοι Αφγανοί εξαιρούνται από τις απελάσεις για ανθρωπιστικούς λόγους.
Το πακιστανικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε στις 30 Αυγούστου ότι περίπου 16.000 Αφγανοί που θεωρούνται ότι διατρέχουν κίνδυνο καλύπτονται από αυτή την εξαίρεση.
Ωστόσο, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες εκτιμά ότι ο πραγματικός αριθμός των ευάλωτων Αφγανών είναι πολύ μεγαλύτερος.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της UNHCR στο Πακιστάν, Qaiser Khan Afridi, περισσότεροι από 74.000 Αφγανοί που παραμένουν στη χώρα αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους σε περίπτωση επιστροφής τους στο Αφγανιστάν.
«Αυτό σημαίνει ότι πολλά άτομα που μπορεί να διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο δεν έχουν ακόμη ταυτοποιηθεί ή συμπεριληφθεί σε κάποια κυβερνητική λίστα», δήλωσε.
Όπως πρόσθεσε, ορισμένοι ενδέχεται να ζουν κρυμμένοι επειδή φοβούνται να εμφανιστούν στις αρχές.
Ένα ακόμη πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι δεν παρέχονται πάντοτε στους ανθρώπους που έχουν εξαιρεθεί από τις απελάσεις επίσημα έγγραφα που να πιστοποιούν το καθεστώς προστασίας τους.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι τοπικές αρχές να μην είναι σε θέση να γνωρίζουν με σαφήνεια ποιος δικαιούται εξαίρεση, αφήνοντας πολλούς ανθρώπους εκτεθειμένους στον κίνδυνο σύλληψης, αναγκαστικής επιστροφής, κακοποίησης ή αποκλεισμού από βασικές υπηρεσίες.