Ένα νέο μοντέλο «σταδιακής ενσωμάτωσης» για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προσφέροντας σταδιακή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά και σε ερευνητικά προγράμματα πριν από την πλήρη ένταξή τους.
Σύμφωνα με προσχέδιο εγγράφου που φέρνει στο φως το POLITICO, το πακέτο αυτό —το οποίο συντονίζει ο Αλεξάντρ Αντάμ, στενός σύμβουλος της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν— θέτει ως αυστηρή προϋπόθεση την πλήρη ευθυγράμμιση των υποψήφιων κρατών με τους ευρωπαϊκούς κανόνες, τη στρατηγική και την εξωτερική πολιτική της ΕΕ.
Η οικονομική πρόσβαση και η συνεργασία σε τομείς αιχμής (όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί, η βιοτεχνολογία και το διάστημα) θα εξαρτώνται άμεσα από τη στάση που τηρούν οι ενδιαφερόμενες χώρες στις κυρώσεις, τους εξαγωγικούς περιορισμούς και τον έλεγχο ξένων επενδύσεων.
Το σχέδιο διαμορφώνει ήδη μια διευρημένη Ευρώπη «δύο ταχυτήτων»: η Ουκρανία, η Μολδαβία, η Αλβανία και το Μαυροβούνιο αναμένεται να λάβουν ειδικούς «οδικούς χάρτες» ταχείας τροχιάς, ενώ χώρες όπως η Βόρεια Μακεδονία, η Σερβία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Κόσοβο και η Τουρκία παραμένουν σε πιο αργό βηματισμό.
Από την πλευρά των υποψήφιων μελών, ο Πρωθυπουργός του Κοσόβου, Άλμπιν Κούρτι, υπογράμμισε ότι το μοντέλο αυτό πρέπει να λειτουργεί αποκλειστικά ως ενδιάμεσος σταθμός και όχι ως υποκατάστατο της πλήρους ένταξης.
Το κείμενο της Κομισιόν ξεκαθαρίζει πράγματι ότι η σταδιακή πρόσβαση δεν ακυρώνει τον τελικό στόχο της μέλος-πολιτείας, ενώ προβλέπει μηχανισμούς αναστολής ή ανάκλησης των προνομίων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Παράλληλα, ενόψει της μελλοντικής διεύρυνσης, οι Βρυξέλλες εξετάζουν εσωτερικές μεταρρυθμίσεις για την αποφυγή βέτο, προωθώντας την αλλαγή του τρόπου λήψης αποφάσεων από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία. Το ζήτημα αναμένεται να συζητηθεί στη Σύνοδο Κορυφής στις 15 Οκτωβρίου.