Η δημοκρατία στην Ελλάδα παραμένει «σταθερά ριζωμένη και ανθεκτική», ωστόσο απαιτούνται «διαρκείς προσπάθειες και εποικοδομητικός πολιτικός διάλογος» για την προστασία της και την περαιτέρω εδραίωση του κράτους δικαίου, επισημαίνει η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΚΣΣΕ).
Η Συνέλευση ενέκρινε το βράδυ της Τρίτης 29 Σεπτεμβρίου, στο Στρασβούργο, το Ψήφισμα 2674 (2026), στο πλαίσιο της περιοδικής αξιολόγησης της Ελλάδας ως προς την τήρηση των υποχρεώσεών της ως κράτους μέλους.
Το ψήφισμα βασίζεται σε έκθεση της Επιτροπής Παρακολούθησης, με συνεισηγήτριες τη Λάουρα Καστέλ από την Ενωμένη Ευρωπαϊκή Αριστερά και τη Μιαπέτρα Κουμπούλα-Νάτρι από την ομάδα Σοσιαλιστών, Δημοκρατών και Πρασίνων.
Πρόκειται για την πρώτη αντίστοιχη αξιολόγηση μετά το 2018, όταν η Συνέλευση είχε κρίνει ότι η Ελλάδα εκπλήρωνε γενικά τις υποχρεώσεις της, διατυπώνοντας παράλληλα επιφυλάξεις σε ζητήματα δημοκρατίας, κράτους δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η πρόοδος μετά την οικονομική κρίση
Η ΚΣΣΕ αναγνωρίζει την πρόοδο που έχει σημειώσει η Ελλάδα μετά την ύφεση της περιόδου 2009-2015, υπογραμμίζοντας ότι αυτή επιτεύχθηκε «με σημαντικές θυσίες των πολιτών της».
Στο ψήφισμα καταγράφεται η μείωση της ανεργίας από 20,7% σε κάτω από 8% από το 2017, καθώς και η υποχώρηση της γυναικείας ανεργίας από 25% σε 9,8%, που χαρακτηρίζεται ως το χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη των σχετικών μετρήσεων. Επισημαίνεται επίσης η μείωση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ κατά 30 ποσοστιαίες μονάδες.
Ως ένδειξη της οικονομικής ανάκαμψης αναφέρεται ακόμη η εκλογή του Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup τον Ιούνιο του 2025.
Θετικά αποτιμώνται επίσης η κύρωση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης για τη βία κατά των γυναικών και των Πρωτοκόλλων 15 και 16 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, καθώς και ο νόμος 5089/2024 για τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών.
Το ψήφισμα αναφέρεται επίσης στη διάλυση της Χρυσής Αυγής και στην αφαίρεση των εδρών των τριών βουλευτών που εξελέγησαν το 2023 με συνδυασμό που θεωρήθηκε παρακλάδι της.
Οι «επίμονες προκλήσεις»
Παρά τη θετική αποτίμηση σε ορισμένους τομείς, η Συνέλευση εντοπίζει «σημαντικές επίμονες προκλήσεις» στη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου.
Μεταξύ των ζητημάτων που επισημαίνονται περιλαμβάνονται η διαφθορά σε υψηλόβαθμους δημόσιους αξιωματούχους, οι καταγγελίες για κυβερνητική παρέμβαση σε ευαίσθητες δικαστικές έρευνες, η νομοθεσία που, κατά τη Συνέλευση, θέτει σε κίνδυνο τη δράση οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου, καταγγελίες για βία των σωμάτων ασφαλείας κατά μεταναστών και η υπόθεση του λογισμικού παρακολούθησης Predator.
Τέμπη και αγροτικές επιδοτήσεις
Στο πεδίο της καταπολέμησης της διαφθοράς, το ψήφισμα ζητεί, με βάση τις συστάσεις της GRECO, να ολοκληρωθούν με διαφάνεια δύο μεγάλες ποινικές υποθέσεις που αφορούν αιρετούς και δημόσιους λειτουργούς.
Η πρώτη αφορά την ανεπαρκή και καθυστερημένη υλοποίηση σιδηροδρομικών έργων χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ, την οποία το κείμενο συνδέει με την τραγωδία των Τεμπών και τους 57 νεκρούς. Η δεύτερη αφορά την υπόθεση μαζικής απάτης με αγροτικές επιδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Συνέλευση καλεί ακόμη την Αθήνα να κατοχυρώσει συνταγματικά την Εθνική Αρχή Διαφάνειας και να της αναθέσει την εποπτεία της χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης πολιτικών προσώπων.
Παράλληλα, χαιρετίζει τα σχέδια συνταγματικής αναθεώρησης για αλλαγές στις διαδικασίες που αφορούν την απομάκρυνση δικαστών και την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης.
Για τις ανεξάρτητες αρχές προτείνει αλλαγή του άρθρου 101Α, ώστε οι επικεφαλής τους να επιλέγονται μέσω δημόσιας πρόσκλησης, καταλόγου τριών υποψηφίων από συμβούλιο εμπειρογνωμόνων και ειδικής κοινοβουλευτικής επιτροπής. Για τον Συνήγορο του Πολίτη ζητεί πλήρη ευθυγράμμιση με τις Αρχές της Βενετίας ως προς τον προϋπολογισμό, το προσωπικό, τη θητεία και το εύρος των αρμοδιοτήτων του.
Predator και ελευθερία των ΜΜΕ
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην υπόθεση του Predator.
Η ΚΣΣΕ επαναλαμβάνει το αίτημα που είχε διατυπώσει το 2023 προς τις ελληνικές αρχές να παράσχουν ενημέρωση για τη χρήση του λογισμικού, να πραγματοποιήσουν αποτελεσματικές, ανεξάρτητες και ταχείες έρευνες και να αποζημιωθούν τα θύματα παράνομων παρακολουθήσεων.
Ζητεί επίσης να μην γίνεται επίκληση γενικευμένων κανόνων απορρήτου για την άρνηση πρόσβασης σε σχετικές πληροφορίες.
Παράλληλα, ζητεί περαιτέρω πρόοδο στη συμμόρφωση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, με έμφαση στη διαφάνεια της ιδιοκτησίας, την πολυφωνία και τη λειτουργία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης.
Μετανάστευση, ΜΚΟ και αστυνομική βία
Στο μεταναστευτικό, η Συνέλευση αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει αναπτύξει σύστημα ελεγχόμενης διαχείρισης των συνόρων ενόψει του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει την ανάγκη αποφυγής παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου, ζητώντας ρητή αποκήρυξη των επαναπροωθήσεων και πλήρη εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Καλεί επίσης τις ελληνικές αρχές να υιοθετήσουν τις συστάσεις της Επιτροπής της Βενετίας σχετικά με τις τροπολογίες του 2026 για τα μητρώα ΜΚΟ και των μελών τους, καθώς και για την ποινική ευθύνη των μελών, ώστε οι προβλεπόμενες ποινές να είναι αναλογικές.
Ανησυχία εκφράζεται και για καταγγελίες κακομεταχείρισης και ρατσιστικής συμπεριφοράς από αστυνομικές αρχές, ιδιαίτερα εις βάρος Ρομά. Η Συνέλευση επισημαίνει ακόμη ότι από το 2018 δεν έχει συσταθεί αποτελεσματικός και πλήρως ανεξάρτητος φορέας εξέτασης καταγγελιών κατά της αστυνομίας.
Παράλληλα, εκφράζεται η προσδοκία ότι ο νέος δικαστικός χάρτης θα συμβάλει στη μείωση των καθυστερήσεων στην απονομή της δικαιοσύνης και ότι το σχέδιο δράσης 2025-2030 για τις φυλακές θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη συμμόρφωση με τα πρότυπα της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT).
Μειονότητες και εκκρεμείς συμβάσεις
Επαναλαμβάνοντας συστάσεις που είχε διατυπώσει ήδη από το 2018, η ΚΣΣΕ καλεί την Ελλάδα να επικυρώσει το Πρωτόκολλο 12 της ΕΣΔΑ για την απαγόρευση των διακρίσεων και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Ιθαγένεια.
Ζητεί επίσης να επιτραπεί στις εθνικές ΜΚΟ η υποβολή συλλογικών προσφυγών βάσει του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, καθώς και να υπογραφούν και να επικυρωθούν ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες και η Σύμβαση-Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων.
Η Συνέλευση εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Αθήνα δεν προτίθεται να επικυρώσει τις δύο τελευταίες συμβάσεις, παραπέμποντας στη θέση της ελληνικής πλευράς για το πλαίσιο της Συνθήκης της Λωζάννης και τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης.
Παράλληλα, ζητεί επενδύσεις για τη διατήρηση της βλάχικης πολιτιστικής κληρονομιάς στη Βόρεια Ελλάδα.
Αντίστοιχες περιοδικές εκθέσεις ετοιμάζονται αυτή την περίοδο για την Ολλανδία, την Ισπανία και τη Σουηδία, στο πλαίσιο της διαδικασίας αξιολόγησης των κρατών-μελών που δεν βρίσκονται υπό πλήρη παρακολούθηση ή σε διάλογο μετά την παρακολούθηση.