Κλιμακώνεται η κοινωνική δυσαρέσκεια σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς η εκτόξευση των τιμών της ενέργειας, η ακρίβεια, οι χαμηλοί μισθοί και η στεγαστική κρίση οδηγούν χιλιάδες πολίτες στους δρόμους. Από τη Γαλλία και την Ιταλία μέχρι την Πορτογαλία και την Ισπανία, οι διαδηλώσεις και οι απεργιακές κινητοποιήσεις ασκούν αυξανόμενη πίεση στις κυβερνήσεις. Την ίδια στιγμή, η οικονομική ανασφάλεια επηρεάζει τις πολιτικές ισορροπίες, με ακροδεξιά κόμματα να επιχειρούν να αξιοποιήσουν τη δυσαρέσκεια ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων του 2027.
Η νέα ενεργειακή κρίση, που συνδέεται με τον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν ο οποίος ξέσπασε τον Φεβρουάριο, έχει επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικονομίες της ηπείρου εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες προηγούμενων πληθωριστικών πιέσεων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που παρατίθενται στο σχετικό δημοσίευμα, οι οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης στην Ευρώπη ανέρχονται περίπου στα 100 δισ. ευρώ, εξαιτίας των αναταράξεων στις ενεργειακές αγορές και στο διεθνές εμπόριο.
Οι τιμές του φυσικού αερίου αναφέρεται ότι έχουν αυξηθεί κατά περίπου 140%, ενώ το ντίζελ έχει διπλασιαστεί, επιβαρύνοντας τις μεταφορές, την παραγωγή και την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Γαλλία: Διαδηλώσεις για την ακρίβεια και σοβαρά επεισόδια
Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν με αφορμή τα προβλήματα στις σχολικές μονάδες των βόρειων προαστίων του Παρισιού εξελίχθηκαν σε ευρύτερο κύμα διαμαρτυρίας για το κόστος ζωής.
Σε αρκετές περιοχές σημειώθηκαν σοβαρά επεισόδια, με λεηλασίες καταστημάτων, πυρπολήσεις κτιρίων και συγκρούσεις με την αστυνομία.
Ιδιαίτερα εκτεταμένες ήταν οι καταστροφές στη Λιμόζ, όπου πυρκαγιά στο ιστορικό δημαρχείο προκάλεσε την κατάρρευση του καμπαναριού και την καταστροφή μεγάλου τμήματος της στέγης.
Πίσω από τις κινητοποιήσεις βρίσκεται η αυξανόμενη δυσκολία των πολιτών να ανταποκριθούν στις βασικές οικονομικές τους ανάγκες.
«Θεωρώ το σημερινό κόστος ζωής πραγματικά τρομακτικό», δήλωσε ο 21χρονος διαδηλωτής Κεντέν Λεβιλού στη Νάντη, επισημαίνοντας ότι όσοι αμείβονται με τον κατώτατο μισθό δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος τροφίμων, καυσίμων και άλλων αναγκαίων αγαθών.
Σε διάγγελμά του το Σαββατοκύριακο 17–18 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναγνώρισε ότι οι διαδηλωτές διατυπώνουν «θεμιτά αιτήματα», καταδικάζοντας παράλληλα τις πράξεις βίας και τις λεηλασίες.
«Δεν πρέπει ποτέ να τους συγχέουμε με εκείνους που κατέστρεψαν, διέλυσαν και λεηλάτησαν», ανέφερε, διαχωρίζοντας τους πολίτες που διαμαρτύρονται από όσους συμμετείχαν στα επεισόδια.
Ιταλία: Συγκρούσεις στο Μιλάνο και αγροτικά μπλόκα στον Νότο
Στην Ιταλία, η κοινωνική ένταση εκδηλώνεται τόσο στα μεγάλα αστικά κέντρα όσο και στις αγροτικές περιοχές.
Στο Μιλάνο, διαδηλώσεις για την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών και το αυξημένο κόστος ζωής συνοδεύτηκαν από συγκρούσεις με την αστυνομία, καταστροφές και λεηλασίες καταστημάτων.
Στον ιταλικό Νότο, αγρότες, οδηγοί φορτηγών και εργαζόμενοι στη χαλυβουργία έχουν προχωρήσει σε κινητοποιήσεις και αποκλεισμούς δρόμων, διαμαρτυρόμενοι για το ενεργειακό κόστος και τις οικονομικές δυσκολίες.
Στη Γέλα της Σικελίας, αγρότες κινητοποιήθηκαν με τα τρακτέρ τους, καταγγέλλοντας ότι η αύξηση της τιμής των καυσίμων καθιστά ασύμφορη τη χρήση γεωργικών μηχανημάτων.
«Καλλιεργούμε τη γη, θερίζουμε χρέη», ανέφερε χαρακτηριστικά πανό των διαδηλωτών.
Ο Αρκάντζελο Γκαμπίνο, εκπρόσωπος αγροτών στην επαρχία Καλτανισέτα, περιέγραψε την κατάσταση ως αδιέξοδη.
«Είμαστε εντελώς σε τέλμα. Το κόστος των καυσίμων έχει υπερδιπλασιαστεί», δήλωσε.
Οι αποκλεισμοί δρόμων έχουν προκαλέσει προβλήματα στις μετακινήσεις και τοπικές ελλείψεις καυσίμων, ενώ εκφράζονται ανησυχίες και για τον εφοδιασμό των καταστημάτων.
Πορτογαλία, Ισπανία και Βέλγιο: Στο επίκεντρο μισθοί και στέγαση
Μεγάλης κλίμακας κινητοποιήσεις καταγράφονται και στην Ιβηρική Χερσόνησο.
Στη Λισαβόνα, δεκάδες χιλιάδες πολίτες διαδήλωσαν το Σάββατο, ζητώντας υψηλότερους μισθούς και μέτρα αντιμετώπισης του αυξανόμενου κόστους στέγασης και διαβίωσης.
Οι κινητοποιήσεις εντείνουν την πίεση προς την κεντροδεξιά κυβέρνηση της Πορτογαλίας, καθώς η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών παραμένει βασικό ζήτημα κοινωνικής αντιπαράθεσης.
Στην Ισπανία, η υπόθεση έξωσης της 87χρονης Μαρί Κάρμεν προκάλεσε πανεθνικές διαμαρτυρίες για τα υψηλά ενοίκια και τη δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία.
Η στεγαστική κρίση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, με τη χώρα να οδηγείται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε πρόωρες εκλογές τον επόμενο μήνα.
Κινητοποιήσεις έχουν πραγματοποιηθεί επίσης στο Βέλγιο, ενώ στην Αλβανία διαδηλωτές καταγγέλλουν την κυβερνητική διαφθορά, την ανεργία και τα προβλήματα στο εκπαιδευτικό σύστημα.
Η οικονομική δυσαρέσκεια και η ενίσχυση της Ακροδεξιάς
Οι αναταράξεις στην ευρωπαϊκή οικονομία επηρεάζουν ολοένα περισσότερο τις πολιτικές εξελίξεις.
Ο πολιτικός επιστήμονας Ζιλ Ιβαλντί, του Sciences Po, επισημαίνει ότι οι ανησυχίες για την αγοραστική δύναμη αποτελούν πλέον έναν από τους βασικούς παράγοντες που τροφοδοτούν την απήχηση λαϊκιστικών πολιτικών δυνάμεων.
Η αύξηση των τιμών της ενέργειας έρχεται να προστεθεί στις οικονομικές πιέσεις που προκάλεσαν η πανδημία και οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία μετά το 2022.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, κόμματα της Ακροδεξιάς συνδέουν το ενεργειακό κόστος με την εξωτερική πολιτική των κυβερνήσεων και ζητούν επαναπροσέγγιση με τη Ρωσία, προβάλλοντας την αποκατάσταση των ενεργειακών συναλλαγών ως μέσο περιορισμού των τιμών.
Γαλλία: Η Λεπέν επενδύει πολιτικά στην αύξηση των καυσίμων
Στη Γαλλία, η ενεργειακή κρίση αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου 2027.
Η κυβέρνηση Μακρόν βρίσκεται αντιμέτωπη με δημοσιονομικές πιέσεις, ενώ το κόστος των καυσίμων έχει αναδειχθεί σε βασικό ζήτημα της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η Μαρίν Λεπέν, από τον ακροδεξιό Εθνικό Συναγερμό, και ο Ζαν-Λικ Μελανσόν, από την Αριστερά, έχουν δώσει ιδιαίτερη έμφαση στις επιπτώσεις των ενεργειακών ανατιμήσεων.
Η Λεπέν προτείνει δραστική μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα, ένα μέτρο που, σύμφωνα με τις αναλύσεις που παρατίθενται, βρίσκει ανταπόκριση ιδιαίτερα σε αγροτικές και ημιαστικές περιοχές όπου η χρήση αυτοκινήτου είναι αναγκαία για τις καθημερινές μετακινήσεις.
«Οι αυξανόμενες τιμές καυσίμων είναι σαφώς ένα θέμα που ενισχύει τη Μαρίν Λεπέν», εκτιμά ο Ζιλ Ιβαλντί.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Elabe που επικαλείται το δημοσίευμα, η εκλογική απήχηση της Λεπέν έχει ενισχυθεί μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ενώ οι δείκτες υποστήριξης προς τον Μακρόν έχουν υποχωρήσει.
Γερμανία: Η AfD αξιοποιεί το ενεργειακό κόστος και ζητά επαναπροσέγγιση με τη Ρωσία
Στη Γερμανία, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) καταγράφει υψηλά ποσοστά στις πανεθνικές δημοσκοπήσεις, έχοντας ενισχύσει την παρουσία της και στις τοπικές εκλογές.
Το κόστος ζωής παραμένει για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά στην κορυφή των ανησυχιών των Γερμανών, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο.
Τον Σεπτέμβριο, ο πληθωρισμός στη χώρα πλησίασε υψηλό τριετίας, ενώ ο ενεργειακός πληθωρισμός έφτασε το 14,9%, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται.
Η AfD χρησιμοποιεί τις εξελίξεις αυτές για να ασκήσει κριτική στην κυβέρνηση του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, υποστηρίζοντας ότι η γερμανική στήριξη προς την Ουκρανία επιβαρύνει την οικονομία της χώρας.
Το κόμμα ζητά την αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία, σε μια περίοδο κατά την οποία η γερμανική βιομηχανία, ιδιαίτερα οι ενεργοβόροι κλάδοι, αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.
Ο Γιάν Στέκελ, καθηγητής πολιτικής οικονομίας της κλιματικής αλλαγής στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου, επισημαίνει ότι προηγούμενες εμπειρίες δείχνουν σύνδεση μεταξύ των αυξημένων τιμών ενέργειας και της εκλογικής υποστήριξης προς την AfD.
Όπως εξηγεί, τα λαϊκιστικά κόμματα τείνουν να παρουσιάζουν το ενεργειακό κόστος ως αποτέλεσμα κυβερνητικών επιλογών, ενώ οι γεωπολιτικές αναταράξεις που επηρεάζουν τις διεθνείς τιμές είναι δυσκολότερο να εξηγηθούν στους ψηφοφόρους.
Ιταλία και Πολωνία: Ακροδεξιά κόμματα ζητούν επιστροφή στο ρωσικό αέριο
Ανάλογες πολιτικές θέσεις διατυπώνονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στην Ιταλία, η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι αντιμετωπίζει ανταγωνισμό από το νέο ακροδεξιό κόμμα «Εθνικό Μέλλον», του πρώην στρατηγού Ρομπέρτο Βανάτσι.
Το κόμμα τάσσεται υπέρ της αποκατάστασης των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι η πρόσβαση στο ρωσικό φυσικό αέριο θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του κόστους.
Στην Πολωνία, η ακροδεξιά Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος προβάλλει επίσης την επιστροφή στις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο επικεφαλής της, Γκρζεγκόρζ Μπράουν, έχει υποστηρίξει δημόσια τη συγκεκριμένη επιλογή, εμφανιζόμενος μαζί με πολιτικούς της γερμανικής AfD στο Λουμπμίν, όπου καταλήγουν οι αγωγοί Nord Stream.
«Μου αρέσει η μυρωδιά του ρωσικού αερίου το πρωί», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η στάση αυτή αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία στην Πολωνία, η οποία συγκαταλέγεται στους πιο σταθερούς υποστηρικτές της Ουκρανίας.
Η ακρίβεια μετατρέπεται σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα
Το νέο κύμα κινητοποιήσεων αναδεικνύει τις κοινές οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν διαφορετικές ευρωπαϊκές κοινωνίες, παρά τις επιμέρους ιδιαιτερότητες κάθε χώρας.
Η αύξηση των τιμών ενέργειας επηρεάζει το κόστος μεταφορών, την αγροτική παραγωγή, τη βιομηχανία και τις τιμές βασικών αγαθών, ενώ η στεγαστική κρίση και οι χαμηλοί μισθοί επιβαρύνουν περαιτέρω τα νοικοκυριά.
Την ίδια στιγμή, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις για τις αιτίες της κρίσης, την οικονομική πολιτική και τις σχέσεις με τη Ρωσία αποκτούν μεγαλύτερη ένταση.
Με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις να πλησιάζουν το 2027, η αντιμετώπιση της ακρίβειας και η προστασία της αγοραστικής δύναμης αναδεικνύονται σε καθοριστικά ζητήματα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τα πολιτικά κόμματα.