Σε μια εξέλιξη που ανατρέπει τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης προχώρησε την Τρίτη (20/10/2026) στην έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, σύμφωνα με επιβεβαιωμένες δηλώσεις βουλευτών στο πρακτορείο Reuters.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή μεταστροφή, καθώς το κοινοβούλιο που εδρεύει στο Τομπρούκ είχε απορρίψει κατηγορηματικά το 2020 τη συμφωνία που είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Τρίπολης, χαρακτηρίζοντάς την άκυρη.
Με την ανάκληση της προηγούμενης απόφασης περί μποϊκοτάζ, ανοίγει πλέον ο δρόμος για την επίσημη αποδοχή του μνημονίου και από την πλευρά της Ανατολικής Λιβύης.
Το παρασκήνιο της αποπομπής Σάλεχ και η παρέμβαση Χαφτάρ
Η ιστορική αυτή στροφή κατέστη δυνατή μετά το κοινοβουλευτικό «πραξικόπημα» των προηγούμενων εβδομάδων, το οποίο οδήγησε στην αιφνίδια απομάκρυνση του επί σειρά ετών προέδρου της Βουλής, Ακίλα Σάλεχ.
Ο Σάλεχ, εξέχουσα προσωπικότητα της μετα-Καντάφι εποχής και ιστορικός σύμμαχος του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, προέβαλε σθεναρή αντίσταση στις πιέσεις για κύρωση του μνημονίου.
Η καθαίρεσή του επιτεύχθηκε μέσω φωτογραφικής πρότασης που περιόρισε τη θητεία του προέδρου στους 12 μήνες, με τη σύμφωνη γνώμη των δύο αντιμαχόμενων στρατοπέδων, του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA) και της Κυβέρνησης Εθνικής Σταθερότητας.
Νέος πρόεδρος ανέλαβε ο Αμπντέλ Νάμπι, πολιτικός μηχανικός και βουλευτής από το 2014, ο οποίος είχε διατελέσει επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας με την Τουρκία.
Αν και το 2020 κατηγορούσε την Άγκυρα για απόπειρα ελέγχου των λιβυκών πόρων, στη συνέχεια πρωταγωνίστησε στην επαναπροσέγγιση των δύο πλευρών, αποτελώντας πλέον επιλογή πλήρως ελεγχόμενη από τον γιο του στρατάρχη, αντιστράτηγο Σαντάμ Χαφτάρ. Η ραγδαία άνοδος του Σαντάμ Χαφτάρ και οι διαφωνίες του με τον Σάλεχ υπήρξαν καθοριστικές για τις εξελίξεις.
Ασφυκτικός εκβιασμός από την Άγκυρα και ο ρόλος της MİT
Η τελική απόφαση της Βουλής υπήρξε αποτέλεσμα συστηματικών πιέσεων και εκβιασμών της κυβέρνησης Ερντογάν προς το στρατόπεδο Χαφτάρ. Η Τουρκία διεμήνυε ανοιχτά ότι αν δεν κυρωνόταν το μνημόνιο, θα επανέφερε την πλήρη στρατιωτική της στήριξη στην κυβέρνηση της Τρίπολης και θα διέκοπτε τα επενδυτικά της προγράμματα στη Βεγγάζη.
Παράλληλα με τις διεργασίες στο κοινοβούλιο, ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών (MİT) και εκ των αρχιτεκτόνων του μνημονίου, Ιμπραήμ Καλίν, πραγματοποίησε επίσκεψη στην Τρίπολη για επαφές με ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας, επιβεβαιώνοντας τη διπλή τακτική της Άγκυρας για ταυτόχρονη προσέγγιση Ανατολής και Δύσης.
Αντιδράσεις στην Τουρκία και προσδοκίες για υπεράκτιες έρευνες
Στην Τουρκία, τα μέσα ενημέρωσης και αναλυτές υποδέχθηκαν την είδηση ως σημαντική διπλωματική νίκη.
Σύμφωνα με τουρκικές εκτιμήσεις και αναλύσεις του Geopolitical Desk, η έγκριση του μνημονίου αίρει τα εσωτερικά εμπόδια στη Λιβύη και ανοίγει τον δρόμο για την επέκταση των τουρκικών υπεράκτιων ερευνητικών δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές της Μεσογείου που συνδέονται με τη Λιβύη, εντείνοντας τον ανταγωνισμό για τους ενεργειακούς πόρους της περιοχής.
Νομική υπόσταση, οι ελληνικές θέσεις και ο διεθνής αντίκτυπος
Παρά τις πανηγυρικές ανακηρύξεις περί «νομιμοφάνειας», η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου δεν προσδίδει διεθνή νομιμότητα στο μνημόνιο ούτε μεταβάλλει την ουσία επί του πεδίου.
Η συμφωνία παραβιάζει κατάφορα το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, παραγνωρίζοντας πλήρως την επήρεια των ελληνικών νησιών, όπως της Κρήτης. Η Ελλάδα αμφισβητεί σταθερά τη νομιμότητα του μνημονίου, υπογραμμίζοντας ότι δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα εις βάρος τρίτων κρατών.
Η εξέλιξη αυτή δυσχεραίνει σημαντικά τις ελληνολιβυκές συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, σε μια στιγμή που η Αθήνα διεξάγει έρευνες νότια της Κρήτης μέσω της Chevron, ενώ η Λιβύη είχε ήδη προχωρήσει τον Μάιο του 2025 σε μονομερή κατάθεση χάρτη υφαλοκρηπίδας στον ΟΗΕ που επικαλύπτει τα ελληνικά δικαιώματα.
Η υποχώρηση της πλευράς Χαφτάρ έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις που είχαν δοθεί προηγουμένως στην Αθήνα.
Παράλληλα, αναμένεται να προκληθούν σοβαρές αντιδράσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και από την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που βλέπουν με ιδιαίτερη ανησυχία τη διεύρυνση της τουρκικής نفوذ.
Ο αμερικανικός παράγοντας και οι προσπάθειες επανένωσης
Την ίδια στιγμή, ο αντιστράτηγος Σαντάμ Χαφτάρ εμφανίζεται ως υποστηρικτής της πρωτοβουλίας για την πολιτική και οικονομική ενοποίηση της χώρας.
Κεντρικός διαμεσολαβητής σε αυτή την προσπάθεια είναι ο Αμερικανολιβανέζος επιχειρηματίας Μασάντ Μπούλος, συμπέθερος του Ντόναλντ Τραμπ και ειδικός σύμβουλός του για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις.
Χάρη στις ενέργειες του Μπούλος, οι αντιμαχόμενες πλευρές ενέκριναν τον περασμένο Ιούλιο τον πρώτο ενιαίο προϋπολογισμό από το 2013, ενώ συνεχίζονται οι πιέσεις προς αμερικανικούς πετρελαϊκούς κολοσσούς, όπως η ConocoPhillips και η Chevron, για ενίσχυση των επενδύσεών τους στη Λιβύη.