Ερωτήματα για τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο προκαλεί η νέα τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το οποίο απέφυγε να καταδικάσει την επικύρωση της συμφωνίας από τη Βουλή της Λιβύης. Αντί να επαναλάβει τις επικριτικές διατυπώσεις που είχε χρησιμοποιήσει στο παρελθόν για τις τουρκικές ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών περιορίστηκε να ενθαρρύνει την Ελλάδα και την Τουρκία να επιλύσουν τις διαφορές τους μέσω διμερών επαφών.
Η αμερικανική απάντηση έρχεται στον απόηχο της απόφασης του λιβυκού κοινοβουλίου να επικυρώσει το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψαν η Άγκυρα και η Τρίπολη το 2019.
Η εξέλιξη έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην Αθήνα, η οποία απορρίπτει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και αγνοεί τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Η απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Στη νέα του τοποθέτηση, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών δεν προχώρησε σε ρητή αποδοκιμασία της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου, ούτε επανέλαβε τους χαρακτηρισμούς που είχαν χρησιμοποιηθεί σε προηγούμενες αμερικανικές δηλώσεις για τη συγκεκριμένη συμφωνία.
Αντίθετα, επέλεξε να αναφερθεί στη συμμαχική σχέση Ελλάδας και Τουρκίας, προτάσσοντας την ανάγκη διμερούς συνεννόησης.
«Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι και οι δύο σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να προχωρήσουν σε διμερείς επαφές προκειμένου να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε σημεία διαφωνίας», ανέφερε χαρακτηριστικά το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Η διατύπωση αυτή δεν περιλαμβάνει αξιολόγηση της νομιμότητας του μνημονίου, ενώ αντιμετωπίζει το ζήτημα πρωτίστως ως αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ δύο κρατών-μελών της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Διαφοροποίηση από προηγούμενες αμερικανικές τοποθετήσεις
Η απουσία ρητής καταδίκης αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε σύγκριση με προηγούμενες τοποθετήσεις της Ουάσιγκτον, στις οποίες είχε ασκηθεί σαφέστερη κριτική για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις τουρκικές ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η νέα απάντηση δεν επαναλαμβάνει εκείνη τη γλώσσα, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το εάν πρόκειται για αλλαγή διπλωματικής προσέγγισης ή για επιλογή προσεκτικότερης διατύπωσης στη συγκεκριμένη συγκυρία.
Πάντως, η μη επανάληψη των προηγούμενων χαρακτηρισμών δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αναγνώριση ή αποδοχή της συμφωνίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στο επίκεντρο οι θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί σταθερό σημείο αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο από την υπογραφή του το 2019.
Η ελληνική πλευρά αμφισβητεί τη νομιμότητά του, καθώς θεωρεί ότι η χάραξη θαλάσσιων ορίων μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραγνωρίζει την ύπαρξη και τα δικαιώματα ελληνικών νησιών.
Η επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή επαναφέρει το ζήτημα στην επικαιρότητα, ενώ η αμερικανική αντίδραση προσθέτει μια νέα διάσταση στη διπλωματική συζήτηση.
Με την Ουάσιγκτον να προκρίνει τις διμερείς επαφές μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα εάν η συγκεκριμένη τοποθέτηση αποτυπώνει μια ευρύτερη μεταβολή στην αμερικανική στάση ή περιορίζεται στη διατύπωση της συγκεκριμένης απάντησης.