Η συνολική αναθεώρηση των σχέσεών της με τη Συρία βρίσκεται στο επίκεντρο του σχεδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της στη χώρα μετά την ανατροπή του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν τη μεταρρύθμιση των υπηρεσιών ασφαλείας, την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και την επανεκκίνηση μιας εμπορικής συμφωνίας που παραμένει ανενεργή εδώ και χρόνια.
Βασική επιδίωξη των Βρυξελλών είναι η σταδιακή προσέγγιση της νέας συριακής ηγεσίας με την Ευρώπη, αλλά και ο περιορισμός της ρωσικής επιρροής, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί παράγοντα ανησυχίας για την ευρωπαϊκή διπλωματία.
Σύμφωνα με έγγραφο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επικαλείται το Reuters, πρόκειται για μία από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες της Ε.Ε. να αποκαταστήσει και να αναβαθμίσει τις σχέσεις της με τη Δαμασκό. Το κείμενο συντάχθηκε από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης ενόψει της συνάντησης των υπουργών Εξωτερικών των κρατών-μελών στις 16 Νοεμβρίου.
Η ευρωπαϊκή διπλωματική υπηρεσία αναγνωρίζει ότι η μεταβατική διαδικασία στη Συρία βρίσκεται σε εξέλιξη, επισημαίνει ωστόσο ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά εμπόδια. Όπως τονίζεται, απαιτείται επιτάχυνση των προσπαθειών σε κρίσιμους τομείς, όπως η οικονομική ανασυγκρότηση, η εθνική συμφιλίωση και η επιστροφή των εσωτερικά εκτοπισμένων και των προσφύγων στις εστίες τους.
Στον τομέα της ασφάλειας, η Ε.Ε. προτίθεται να συνδράμει στη μεταρρύθμιση των αρμόδιων υπηρεσιών, μεταξύ άλλων μέσω τριμερούς συνεργασίας με την Ιορδανία, με αντικείμενο την εκπαίδευση νέων Σύρων αστυνομικών. Ταυτόχρονα, επιδιώκει να διευρύνει τη διπλωματική και πολιτική παρουσία της στη χώρα, ώστε να περιορίσει την επιρροή της Ρωσίας και άλλων εξωτερικών δυνάμεων.
Η Μόσχα είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση του καθεστώτος Άσαντ κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, αποκτώντας παράλληλα στρατηγική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Μετά την πτώση του Σύρου προέδρου, το Κρεμλίνο επιχειρεί να διατηρήσει τις θέσεις του μέσω διαπραγματεύσεων με τις νέες αρχές της χώρας, με βασικό ζητούμενο τη συνέχιση της πρόσβασής του στη ναυτική βάση της Ταρτούς και στην αεροπορική εγκατάσταση Χμεϊμίμ.
Παρότι η ρωσική επιρροή έχει περιοριστεί μετά την ανατροπή του Άσαντ, η διατήρηση των στρατιωτικών υποδομών και των οικονομικών δεσμών της Μόσχας με τη Συρία εξακολουθεί να προβληματίζει τις Βρυξέλλες.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο για επενδύσεις και ανοικοδόμηση
Η ανοικοδόμηση της Συρίας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη μεταβατική ηγεσία, καθώς σχεδόν 14 χρόνια εμφυλίου πολέμου έχουν προκαλέσει εκτεταμένες καταστροφές στις υποδομές και έχουν οδηγήσει την οικονομία σε βαθιά κρίση.
Η Δαμασκός αναζητεί πλέον διεθνή κεφάλαια και επενδυτικές συνεργασίες, προκειμένου να αποκαταστήσει τις ζημιές και να επαναφέρει τη χώρα στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον.
Κεντρική θέση στο σχέδιο της Ε.Ε. κατέχει η επανενεργοποίηση της συμφωνίας σύνδεσης με τη Συρία, η οποία μονογραφήθηκε το 2008, αλλά δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ. Η συμφωνία προβλέπει ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας, που περιλαμβάνει την ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων, τον πολιτικό διάλογο και την οικονομική συνεργασία.
Για την προώθηση της πρωτοβουλίας, οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναμένεται να ζητήσουν από τα κράτη-μέλη νέα διαπραγματευτική εντολή, προκειμένου να εξεταστεί η αναθεώρηση του υφιστάμενου κειμένου. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό έγγραφο, η συμφωνία θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την ταχύτερη εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν την επανένταξη της Συρίας στο ευρωμεσογειακό πλαίσιο συνεργασίας και στα διεθνή εμπορικά δίκτυα, με προτεραιότητα στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των ψηφιακών υποδομών.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ε.Ε. ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων να επαναλάβει τη δραστηριότητά της στη χώρα, ενώ στηρίζει και την προσπάθεια της Δαμασκού να αποκτήσει μετοχική συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD). Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να διευκολύνει την πρόσβαση της Συρίας σε χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανοικοδόμηση.
Επιπλέον, στις 17 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί στη Δαμασκό φόρουμ συντονισμού υπό την αιγίδα της Ε.Ε., με επίκεντρο την προσέλκυση επενδύσεων και την ενίσχυση των συνεργασιών με τον ιδιωτικό τομέα. Η συνάντηση αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο βήμα για τη διοργάνωση ευρωπαϊκής επενδυτικής διάσκεψης με τη Συρία το 2027.
Οι νέες πρωτοβουλίες έρχονται σε συνέχεια της επανενεργοποίησης της συμφωνίας συνεργασίας του 1978 μεταξύ Ε.Ε. και Συρίας, καθώς και του πρώτου διαλόγου υψηλού επιπέδου για πολιτικά ζητήματα, που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Μάιο.
Στο μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει συνολικά 620 εκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της Συρίας κατά τη διετία 2026-2027. Τα κονδύλια προορίζονται τόσο για την κάλυψη ανθρωπιστικών αναγκών όσο και για την ενίσχυση της κοινωνικοοικονομικής ανάκαμψης της χώρας.