Η τουρκική NAVTEX για τις έρευνες που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου είναι «άκυρη και ανυπόστατη» και δεν παράγει έννομες συνέπειες, υποστήριξε ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκος Ροζάκης, μιλώντας στον Παύλο Τσίμα και στην εκπομπή «Ημερολόγιο» του MEGA News 104,6. Παράλληλα, άσκησε κριτική στη γαλλική πλευρά για την ενημέρωση της Τουρκίας σχετικά με τις εργασίες, επισημαίνοντας ότι η πόντιση υποβρύχιων καλωδίων δεν απαιτεί άδεια από την Άγκυρα. Ο ίδιος εκτίμησε ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος κλιμάκωσης, ενώ υπογράμμισε πως η οριστική επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών για τις θαλάσσιες ζώνες μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω διεθνούς δικαστηρίου.
Ο Νίκος Ροζάκης αναφέρθηκε εκτενώς στις εξελίξεις γύρω από το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου και την τουρκική NAVTEX, εξηγώντας γιατί, κατά την άποψή του, η Άγκυρα δεν διαθέτει νομική βάση για να απαιτεί προηγούμενη έγκριση των εργασιών.
Όπως τόνισε, ακόμη και στην υποθετική περίπτωση που η περιοχή των ερευνών αποτελούσε τουρκική υφαλοκρηπίδα, κάτι που ο ίδιος απορρίπτει, η πόντιση καλωδίου δεν θα προϋπέθετε άδεια από την Τουρκία.
«Είτε είναι ανοιχτή θάλασσα, που είναι ανοιχτή θάλασσα, είτε είναι η υφαλοκρηπίδα της Τουρκίας, που δεν είναι, άδεια δεν απαιτείται», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Η Γαλλία ήθελε να αποφύγει επεισόδια και έκανε αυτό το ανοσιούργημα»
Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε ο καθηγητής απέναντι στην επιλογή της γαλλικής πλευράς να ενημερώσει την Τουρκία για τις προγραμματισμένες εργασίες.
Κατά τον ίδιο, η περιοχή δεν παρουσιάζει δραστηριότητες που θα δικαιολογούσαν την ανάγκη προηγούμενης συνεννόησης, όπως εγκαταστάσεις εξόρυξης ή άλλες κατασκευές που θα μπορούσαν να επηρεαστούν από την πόντιση του καλωδίου.
«Είναι μία νεκρή ζώνη όπου ουδείς έχει δικαίωμα να απαιτήσει οτιδήποτε από την Ελλάδα», σημείωσε.
Αναφερόμενος στα κίνητρα της γαλλικής πλευράς, εκτίμησε ότι επιδίωξή της ήταν να αποφευχθούν ενδεχόμενα επεισόδια που θα μπορούσαν να παρεμποδίσουν τις εργασίες του ερευνητικού πλοίου.
«Η Γαλλία ήθελε να αποφύγει πιθανά επεισόδια τα οποία θα παρεμπόδιζαν το πλοίο της να δράσει και έκανε αυτό το ανοσιούργημα», δήλωσε, προσθέτοντας ότι εστάλη ειδοποίηση προς την Τουρκία για τις εργασίες στην περιοχή.
Ο καθηγητής διευκρίνισε ότι θα αρκούσε η έκδοση NAVTEX αποκλειστικά για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, ώστε τα υπόλοιπα πλοία να γνωρίζουν την παρουσία και την πορεία του ερευνητικού σκάφους.
«Η τουρκική NAVTEX δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικό προηγούμενο»
Απαντώντας στο ερώτημα εάν η Τουρκία θα μπορούσε στο μέλλον να επικαλεστεί τη συγκεκριμένη υπόθεση για να απαιτεί προηγούμενη ενημέρωση ή συγκατάθεση σε ανάλογες δραστηριότητες, ο Νίκος Ροζάκης ήταν κατηγορηματικός ως προς τις νομικές συνέπειες.
«Μία άκυρη και ανυπόστατη πράξη, όπως είναι η τουρκική NAVTEX, δεν μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στο διεθνές δίκαιο. Είναι άκυρη. Δεν υπάρχει δυνατότητα να το επικαλεστεί η Τουρκία», υπογράμμισε.
Συμπλήρωσε ότι, παρά τις εντυπώσεις που ενδεχομένως δημιουργούνται, «θέμα δικαίου δεν δημιουργείται αυτή τη στιγμή».
Ωστόσο, αναγνώρισε ότι η Άγκυρα μπορεί να επιχειρήσει να αξιοποιήσει πολιτικά την υπόθεση, προβάλλοντας αντίστοιχες αξιώσεις στο μέλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι η Τουρκία έχει παρερμηνεύσει τη Διακήρυξη των Αθηνών του 2023, η οποία προβλέπει διαδικασίες ενημέρωσης μεταξύ των δύο πλευρών για δραστηριότητες στο Αιγαίο.
Κατά την εκτίμησή του, η τουρκική ερμηνεία της διακήρυξης έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση κατά την οποία νόμιμες ελληνικές ενέργειες εμφανίζονται να εξαρτώνται από τη στάση της Άγκυρας.
«Δεν νομίζω ότι κινδυνεύουμε από επεισόδιο»
Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο νέας έντασης κατά τη διάρκεια των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση, ο Νίκος Ροζάκης εμφανίστηκε καθησυχαστικός.
«Δεν νομίζω ότι κινδυνεύουμε. Ούτε η Τουρκία το θέλει και φυσικά και η Ελλάδα δεν το θέλει», ανέφερε.
Εκτίμησε ότι οι δύο πλευρές έχουν ήδη ξεπεράσει την κρισιμότερη φάση της συγκεκριμένης εξέλιξης, την οποία συνέδεσε με την έκδοση της τουρκικής NAVTEX.
Χαρακτήρισε την ειδοποίηση της Άγκυρας αχρείαστη, χωρίς ωστόσο να θεωρεί ότι η ύπαρξή της οδηγεί αναγκαστικά σε περαιτέρω κλιμάκωση.
«Μόνο το Διεθνές Δικαστήριο μπορεί να λύσει τις ελληνοτουρκικές διαφορές»
Πέρα από το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης, ο ομότιμος καθηγητής αναφέρθηκε στη μακροχρόνια διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Όπως υποστήριξε, οι διμερείς επαφές δεν επαρκούν για την οριστική διευθέτηση του ζητήματος, εξαιτίας των αντικρουόμενων θέσεων των δύο χωρών.
«Μόνο με το διεθνές δικαστήριο μπορούν να λυθούν αυτά τα πράγματα. Μέσα από διμερείς επαφές δεν μπορούν να γίνουν επιλύσεις», δήλωσε.
Εξήγησε ότι για την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης απαιτείται συνυποσχετικό, δηλαδή συμφωνία των δύο χωρών ως προς το αντικείμενο της διαφοράς που θα παραπεμφθεί προς επίλυση.
Αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί και τη μεγαλύτερη δυσκολία, καθώς καμία από τις δύο πλευρές δεν εμφανίζεται σήμερα έτοιμη να αποδεχθεί τις αναγκαίες προϋποθέσεις.
Ο Νίκος Ροζάκης επισήμανε ότι μια δικαστική απόφαση δεν θα μπορούσε να ικανοποιήσει πλήρως τις επιδιώξεις ούτε της Ελλάδας ούτε της Τουρκίας.
«Θα πρέπει να υπάρξουν αμοιβαίες υποχωρήσεις, ούτως ώστε πρώτον, να υπάρξει το συνυποσχετικό και δεύτερον, να δεχτούν την απόφαση του δικαστηρίου, η οποία δεν μπορεί να είναι εκατό στα εκατό υπέρ του ενός ή του άλλου των διαδίκων», σημείωσε.
Η χαμένη ευκαιρία μετά το Ελσίνκι και οι διαφωνίες για τη Χάγη
Ο καθηγητής αναφέρθηκε και στις προηγούμενες προσπάθειες επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών, εκτιμώντας ότι η περίοδος μετά το Ελσίνκι, επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη, αποτέλεσε μια σημαντική ευκαιρία.
Όπως ανέφερε, οι δύο πλευρές είχαν πλησιάσει τότε σε μια εξέλιξη που θα μπορούσε να αποβεί επωφελής για την Ελλάδα, χωρίς ωστόσο να έχει διασφαλιστεί η επιτυχία.
Κατά την εκτίμησή του, η αλλαγή κυβέρνησης και η διαφοροποίηση της ελληνικής πολιτικής ανέκοψαν αυτή τη δυνατότητα.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας αποτελούσε τότε σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα για την Αθήνα, το οποίο στη συνέχεια αποδυναμώθηκε.
Αναφερόμενος στις σημερινές δυσκολίες, εξήγησε ότι η Ελλάδα επιδιώκει να περιορίσει την παραπομπή στη Χάγη στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), ενώ η Τουρκία επιθυμεί ευρύτερη συζήτηση των μεταξύ τους διαφορών.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι θα μπορούσε να εξεταστεί ένας διαχωρισμός των ζητημάτων, ώστε η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ να παραπεμφθούν στο Διεθνές Δικαστήριο, ενώ άλλες διαφορές να παραμείνουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων.
Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει μια τέτοια προσέγγιση με επιφυλακτικότητα, λόγω ανησυχιών για ενδεχόμενη αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και κυριαρχίας.
«Ίσως μετά τις εκλογές υπάρξει κυβέρνηση με το θάρρος να αντιμετωπίσει τα προβλήματα»
Κλείνοντας τη συνέντευξή του, ο Νίκος Ροζάκης αναφέρθηκε στις πολιτικές προϋποθέσεις που θα μπορούσαν να επιτρέψουν μια ουσιαστική προσπάθεια επίλυσης των διαφορών.
Εκτίμησε ότι σε μια προεκλογική περίοδο είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναληφθούν πρωτοβουλίες που συνεπάγονται πολιτικό κόστος.
«Μετά τις εκλογές, ίσως, να υπάρξει κάποια κυβέρνηση η οποία να έχει το θάρρος να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αυτά», ανέφερε.
Έσπευσε, πάντως, να διευκρινίσει ότι οποιαδήποτε τέτοια εξέλιξη θα προϋπέθετε αντίστοιχη διάθεση και από την πλευρά της Τουρκίας.
Η συνέντευξη του ομότιμου καθηγητή στο MEGA News 104,6 ανέδειξε έτσι δύο διαφορετικές διαστάσεις της υπόθεσης: αφενός την εκτίμησή του ότι η τουρκική NAVTEX δεν δημιουργεί νομικά τετελεσμένα και αφετέρου τις πολιτικές δυσκολίες που εξακολουθούν να εμποδίζουν την οριστική διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών.