Με μια κοινή διακήρυξη τεσσάρων σημείων ολοκληρώθηκαν στη Σενζέν οι πρωτοφανείς τριμερείς συνομιλίες της Πέμπτης ανάμεσα στον Σι Τζινπίνγκ, τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν στην αποτροπή ενός πυρηνικού πολέμου, δεσμεύθηκαν να αυξήσουν την παραγωγή διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων και να προωθήσουν τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, ενώ απηύθυναν έκκληση προς το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να μην καταχράται τη δικαιοδοσία του.
Όπως παραδέχονταν εξαρχής αξιωματούχοι, η επίτευξη χειροπιαστών συμφωνιών δεν ήταν ρεαλιστική, καθώς η ουσία βρισκόταν στην ίδια τη συνάντηση.
Γύρω από ένα στρογγυλό τραπέζι στα περίχωρα της Σενζέν, οι τρεις άνδρες μίλησαν για την ευθύνη που φέρουν στη διαχείριση ενός σύνθετου κόσμου, με τον Σι Τζινπίνγκ να τονίζει στην έναρξη ότι η Ιστορία δείχνει πως όταν οι μεγάλες δυνάμεις βρίσκονται σε ειρήνη ο κόσμος είναι ασφαλής, ενώ όταν συγκρούονται επικρατεί χάος.
Τι επιδίωξε και τι κέρδισε ο καθένας
Πέρα από το κείμενο, η σύνοδος λειτούργησε ως βήμα διεθνούς προβολής ισχύος με διαφορετικές στοχεύσεις για κάθε ηγέτη.
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η συνάντηση αποτέλεσε ευκαιρία να σταθεί ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας δίπλα σε ηγέτες ισχυρότερων κρατών, σχεδόν πέντε χρόνια μετά τη διεθνή του απομόνωση λόγω της εισβολής στην Ουκρανία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα για τη Μόσχα είχε η αναφορά της κοινής ανακοίνωσης στην ασυλία των κρατικών αξιωματούχων ως ζήτημα «θεμελιώδους σημασίας», καθώς σε βάρος του Ρώσου προέδρου εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για φερόμενα εγκλήματα πολέμου.
Ο Σι Τζινπίνγκ εμφανίστηκε ως κεντρικός διπλωματικός παίκτης παρά τις εσωτερικές οικονομικές προκλήσεις της Κίνας, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ αξιοποίησε τις επαφές με ηγέτες που ασκούν ανεξέλεγκτη εξουσία στο εσωτερικό τους για να δείξει ότι διατηρεί ενεργό διεθνές αποτύπωμα, την ώρα που η πολιτική του επιρροή ως απερχόμενου προέδρου πιέζεται μετά τη βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις φετινές ενδιάμεσες εκλογές.
Σύντομη διάρκεια και «σκιές» μιας νέας Γιάλτας
Η συνάντηση διήρκεσε 81 λεπτά —χρονικό διάστημα που κρίνεται ανεπαρκές για να γεφυρωθούν βαθιές διαφωνίες σε συγκρούσεις, οικονομία και τεχνολογίες αιχμής— και μένει να φανεί αν θα καταγραφεί ως καμπή ή απλώς ως μια σειρά κοινών φωτογραφιών.
Η πρωτοβουλία είχε τεθεί αρχικά από τον Πούτιν ώστε να συζητηθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία χωρίς την παρουσία του Κιέβου, προκαλώντας ανησυχία στην ουκρανική πρωτεύουσα και παραλληλισμούς με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945.
Στις εναρκτήριες τοποθετήσεις τους, τόσο ο Σι όσο και ο Πούτιν έκαναν αναφορά στη μεταπολεμική εποχή και τη διαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης από μεγάλες δυνάμεις. Αν και Αμερικανοί αξιωματούχοι αρχικά έλεγαν ότι το ουκρανικό δεν θα ήταν στην ατζέντα, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα το θέσει, εκτιμώντας πως κάτι κινείται και ότι ο Πούτιν αλλά και η άλλη πλευρά θέλουν να κλείσει ο πόλεμος.
Στο πυρηνικό σκέλος, ο Τραμπ είπε ότι επιδιώκει νέα συμφωνία μη διάδοσης με Μόσχα και Πεκίνο, παραδεχόμενος ωστόσο ότι είναι δύσκολο να εγκαταλείψει κανείς πυρηνικά όπλα μόλις τα αποκτήσει.
Ο Σι, από την πλευρά του, δεν έχει δείξει θέρμη για τέτοια συμφωνία με χώρες που έχουν πολλαπλάσιες πυρηνικές κεφαλές από την Κίνα, ενώ σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους ήταν αρχικά διστακτικός ακόμη και ως προς τη φιλοξενία των τριμερών συνομιλιών, φοβούμενος ότι θα επισκιάσουν τη σύνοδο της APEC. Λίγες ώρες νωρίτερα, ο Τραμπ είχε πει ότι και οι δύο τον συμπαθούν, προσθέτοντας πως δεν μπορεί να γνωρίζει τι θα γίνει μετά από εκείνον.
Προσωπικές σχέσεις και ανοιχτά μέτωπα πολέμου
Στην έπαυλη δίπλα στο σαφάρι με τίγρεις της Σενζέν, οι τρεις ηγέτες κάθισαν σε ίσες αποστάσεις γύρω από στρογγυλό τραπέζι, με τον Σι στο κέντρο, και ο Τραμπ δήλωσε ότι «γράφουμε Ιστορία».
Τα τελευταία δύο χρόνια ο Αμερικανός πρόεδρος επενδύει συστηματικά σε προσωπικούς δεσμούς και φιλοφρονήσεις προς τον Σι και τον Πούτιν, αποκαλώντας τους «φίλους» του και λέγοντας στον Κινέζο πρόεδρο ότι όσο εκείνοι έχουν την ευθύνη δεν θα υπάρξει πρόβλημα.
Την ίδια στιγμή, τόσο ο πόλεμος του Τραμπ στο Ιράν όσο και εκείνος του Πούτιν στην Ουκρανία έχουν παραταθεί πέραν των αρχικών προσδοκιών, εξαντλώντας στρατιωτικούς πόρους, ανεβάζοντας τις τιμές παγκοσμίως και προκαλώντας τη δυσαρέσκεια του Σι, που βλέπει απειλή για την παγκόσμια σταθερότητα.
Αν και ο Τραμπ ήθελε να συζητήσει και τις δύο συγκρούσεις με όσους διατηρούν σχέσεις με την Τεχεράνη, δεν πίεσε Μόσχα ή Πεκίνο να τις διακόψουν· αντίθετα, χαλάρωσε τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ για να συγκρατήσει το κόστος που εκτοξεύθηκε από τον πόλεμο στο Ιράν, δίνοντας έτσι εμμέσως οικονομικό όφελος στη Ρωσία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται όλο και πιο δυσαρεστημένος από τους πολέμους: η σύγκρουση στο Ιράν, που αρχικά εκτιμούσε ότι θα κρατήσει έξι εβδομάδες, είναι αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ και, κατά τον ίδιο, βάρυνε στην εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών, με τον ίδιο να εξετάζει τώρα νέα κύματα βομβαρδισμών.
Παράλληλα, η υπόσχεσή του για τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία μέσα σε 24 ώρες από την ανάληψη των καθηκόντων του έχει ξεπεραστεί κατά 667 ημέρες. Χωρίς να μετέχουν η Ουκρανία ή το Ιράν, οι δυνατότητες της συνόδου για ειρήνη δείχνουν περιορισμένες, αν και ο Τραμπ εμφανίστηκε βέβαιος ότι θα υπάρξει αποτέλεσμα.
Η κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης και το διπλωματικό αποτύπωμα του Σι
Ήδη πριν από την άφιξη του Τραμπ στη Σενζέν, το κλίμα επηρέαζε υπόθεση που αφορούσε τον πρώην CEO της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, και πρόσωπο που φέρεται να συνδέεται με τις κινεζικές μυστικές υπηρεσίες, ενώ διαδοχικές διακοπές ψηφιακών υπηρεσιών στις ΗΠΑ —ορισμένες συνδεδεμένες με αναβαθμίσεις συστημάτων AI— ενέτειναν τις ανησυχίες που η Ουάσινγκτον άργησε αρχικά να αντιμετωπίσει.
Η υπόθεση Χουάνγκ ανέδειξε και τις διαφωνίες εντός της κυβέρνησης Τραμπ για το αν και πόσο πρέπει να περιοριστούν οι πωλήσεις προηγμένων μικροτσίπ AI στην Κίνα, με φόντο το ισχυρό οικοσύστημα παραγωγής τσιπ του Πεκίνου.
Ο Τραμπ είπε ότι έθεσε το ζήτημα μόνο για λίγο στο δείπνο της Τετάρτης δίπλα στον Σι, καθώς δεν ήθελε να προκαλέσει ενόχληση στο Πεκίνο με υπερβολική πίεση για κατασκοπεία.
Ενώ πολλά στελέχη του ζητούν αυστηρό αποκλεισμό της Κίνας από τα κορυφαία μικροτσίπ AI, ο ίδιος τάχθηκε κατά μέτρων που θα «φρέναραν» την πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης ή κατά παγκόσμιας ρύθμισης, αναγνωρίζοντας πάντως σε Ασιάτες ηγέτες ότι ενδέχεται να προκύψουν μελλοντικοί κίνδυνοι.
Για το Πεκίνο, η σύνοδος αποτιμάται ως διπλωματική επιτυχία: οι έπαινοι του Τραμπ και η εκτίμησή του ότι οι δύο χώρες δεν θα έχουν πρόβλημα όσο ηγούνται οι ίδιοι λειτουργούν καθησυχαστικά ενόψει πιέσεων από Αμερικανούς νομοθέτες για αυστηρότερους τεχνολογικούς περιορισμούς, αλλαγής συσχετισμών στο Κογκρέσο και της τελευταίας προεδρικής θητείας του Τραμπ.
Η πρωτοφανής υποδοχή του Τραμπ στο αεροδρόμιο από τον Σι και η εγκαρδιότητα των επαφών εντάσσονταν σε αυτόν τον σχεδιασμό. Την ίδια ώρα, η απουσία δεσμευτικών συμφωνιών ταίριαζε στη γραμμή του Σι, ο οποίος απέφευγε την εικόνα μιας «νέας Γιάλτας» για την Ουκρανία που θα συγκρουόταν με την πολυμέρεια, προβάλλοντας αντ' αυτού το προφίλ ηγέτη που συγκαλεί συνομιλίες και στέκεται ισότιμα δίπλα στις ΗΠΑ ενόψει της κρίσιμης συνόδου του Κομμουνιστικού Κόμματος του χρόνου για την τέταρτη θητεία του.