Σε μια κίνηση που ανατρέπει τις ισορροπίες στο παγκόσμιο εμπόριο, ο εκπρόσωπος Εμπορίου των ΗΠΑ (USTR), Τζέιμισον Γκριρ, ανακοίνωσε στις 11 Μαρτίου 2026 την έναρξη ευρείας έρευνας βάσει του Άρθρου 301 εναντίον 16 χωρών-εταίρων.
Η απόφαση αυτή, που έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την ακύρωση εκτάκτων δασμολογικών εξουσιών από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, σηματοδοτεί τη μετάβαση στην εφαρμογή ενός «Σχεδίου Β» (Trade Policy Plan B), με στόχο την προστασία της αμερικανικής βιομηχανίας από την υπερπαραγωγή σε τομείς αιχμής.
Το αφήγημα της «Δομικής Πλεονάζουσας Παραγωγής»
Η Ουάσινγκτον εισήγαγε τη ρητορική της «Δομικής Πλεονάζουσας Παραγωγής» (Structural Excess Capacity) για να δικαιολογήσει τις έρευνες, υποστηρίζοντας ότι οι κρατικές επιδοτήσεις και οι χαμηλοί μισθοί σε χώρες όπως η Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ, η Μαλαισία, η Σιγκαπούρη, η Καμπότζη και η Ινδονησία πλημμυρίζουν την παγκόσμια αγορά με προϊόντα (χάλυβας, ημιαγωγοί, ηλεκτρονικά), απειλώντας την επαναβιομηχάνιση των ΗΠΑ.
Ωστόσο, τα στοιχεία αμφισβητούνται έντονα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Σιγκαπούρης, την οποία οι ΗΠΑ κατηγορούν για εμπορικό πλεόνασμα $27 δισ. το 2024, ενώ τα επίσημα στοιχεία της Σιγκαπούρης (βασισμένα στο αμερικανικό BEA) δείχνουν ακριβώς το αντίθετο: ένα έλλειμμα $27 δισ.
Η απόκλιση αυτή ερμηνεύεται από πολλούς ως ένδειξη ότι η κίνηση έχει εσωτερικά πολιτικά κίνητρα, ενόψει των εκλογών του 2026 στις ΗΠΑ, προκειμένου η κυβέρνηση Τραμπ να επιδείξει σκληρή στάση υπέρ του δόγματος «Πρώτα η Αμερική» (America First).
Το παράδοξο του «Friend-shoring»
Η νέα πολιτική δημιουργεί ένα τεράστιο παράδοξο: οι ΗΠΑ στοχοποιούν τις ίδιες τις χώρες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «ασφαλείς» εταίροι για τη μεταφορά παραγωγής από την Κίνα (friend-shoring).
Βιετνάμ: Κατηγορείται για πλεόνασμα $178,2 δισ. το 2025, με τις ΗΠΑ να υποπτεύονται ότι η χώρα λειτουργεί ως σταθμός μεταφόρτωσης κινεζικών προϊόντων για την αποφυγή δασμών.
Μαλαισία: Οι τομείς του χάλυβα και των ηλεκτρονικών βρίσκονται υπό στενή παρακολούθηση, καθώς η παραγωγική ικανότητα αυξήθηκε κατά 22% παρά την πτώση της εγχώριας ζήτησης.
Γεωπολιτικοί κίνδυνοι και η «στροφή» προς το Πεκίνο
Η μονομερής δράση της Ουάσινγκτον κλονίζει τη συνοχή της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN). Οι υπουργοί Εμπορίου της περιοχής εκφράζουν ανησυχία για την αποδυνάμωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και την άνοδο του προστατευτισμού.
Αυτή η πίεση από τις ΗΠΑ ενδέχεται να λειτουργήσει ως χρυσή ευκαιρία για το Πεκίνο. Με την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά να γίνεται αβέβαιη, οι χώρες της ASEAN στρέφονται προς την Κίνα και εξετάζουν την ένταξη στους BRICS ως μέσο οικονομικής διαφοροποίησης και προστασίας από τις γεωπολιτικές κυρώσεις.