Πίσω από τις μεγάλες επιτυχίες της «Μέκκας του θεάματος», τα φώτα σπάνια πέφτουν στους ανθρώπους που συλλαμβάνουν τις ιστορίες στο χαρτί. Ο Ντάλτον Τράμπο, όμως, υπήρξε μια σπάνια εξαίρεση. Δεν έμεινε στην ιστορία μόνο ως ο εμπνευσμένος δημιουργός κλασικών αριστουργημάτων, αλλά και ως ο άνθρωπος που διεξήγαγε έναν πολυετή, αθόρυβο πόλεμο απέναντι στην αντικομμουνιστική υστερία του Μακαρθισμού.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από το θάνατό του, η διαδρομή του παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα ελευθερίας της έκφρασης απέναντι στην πολιτική δίωξη.
Από τη δημοσιογραφία στην κορυφή του Χόλιγουντ
Γεννημένος το 1905 στο Κολοράντο, ο Τράμπο ξεκίνησε την καριέρα του ως δημοσιογράφος, πριν προσληφθεί τη δεκαετία του '30 από τη Warner Bros. Πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σε έναν από τους πλέον περιζήτητους και ακριβοπληρωμένους σεναριογράφους της βιομηχανίας.
Το 1939 κυκλοφόρησε το εμβληματικό αντιπολεμικό μυθιστόρημά του «Ο Τζόνι Πήρε τ' Όπλο του», το οποίο ο ίδιος μετέφερε στον κινηματογράφο το 1971, αποσπώντας το Μέγα Βραβείο στο Φεστιβάλ των Καννών. Παράλληλα, οι επιτυχίες του τη δεκαετία του '40 του χάρισαν την πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ με την ταινία «Το Δράμα μιας Γυναίκας».
Ο Μακαρθισμός, η φυλάκιση και η «Μαύρη Λίστα»
Η πολιτική δράση του Τράμπο, ο οποίος ήταν δηλωμένος αντιφασίστας και μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος των ΗΠΑ, τον έφερε στο στόχαστρο κατά την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου.
Το 1947 εκλήθη να καταθέσει ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων (HUAC). Αρνούμενος να συνεργαστεί και επικαλούμενος τη συνταγματική προστασία της ελευθερίας συνείδησης, συμπεριλήφθηκε στους περίφημους «Δέκα του Χόλιγουντ», φυλακίστηκε για 11 μήνες και εξορίστηκε επαγγελματικά από τα μεγάλα στούντιο.
Ο «αόρατος» δημιουργός και τα κρυφά Όσκαρ
Μετά την αποφυλάκισή του, αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό, όπου συνέχισε να γράφει ασταμάτητα υπό ψευδώνυμα ή χρησιμοποιώντας άλλους σεναριογράφους ως «βιτρίνα».
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου υπέγραψε πάνω από 30 σενάρια. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η κλασική ρομαντική κομεντί «Διακοπές στη Ρώμη» (1953) και το δραματικό φιλμ «The Brave One» (1956), τα οποία απέσπασαν Όσκαρ Σεναρίου, χωρίς ο ίδιος να μπορεί να παραλάβει τα βραβεία του.
Η επιστροφή του στο προσκήνιο έγινε το 1960, όταν ο ηθοποιός και παραγωγός Κερκ Ντάγκλας απαιτήθηκε να αναγραφεί κανονικά το όνομα του Τράμπο στους συντελεστές του έπους «Σπάρτακος», σπάζοντας ουσιαστικά τη «μαύρη λίστα». Στα επόμενα χρόνια, υπέγραψε σπουδαία σενάρια όπως «Ο Πεταλούδας» και «Έξοδος».
Ο Ντάλτον Τράμπο πρόλαβε να δει την πλήρη αποκατάσταση του ονόματός του από την Ένωση Σεναριογράφων Αμερικής, αφήνοντας ως παρακαταθήκη τη δήλωσή του πως κατά την περίοδο του Μακαρθισμού «δεν υπήρχαν απλοϊκοί ήρωες ή προδότες, αλλά μόνο θύματα ενός συλλογικού παραληρήματος φόβου».