Η νίκη των Δημοκρατικών στις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου φέρνει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μπροστά σε μια νέα, πιο δύσκολη πραγματικότητα στην Ουάσινγκτον.
Αν και ο Ντόναλντ Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο, ο έλεγχος της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας από το Δημοκρατικό Κόμμα, από τον Ιανουάριο, απειλεί να περιορίσει την ικανότητα της Άγκυρας να προωθήσει τις βασικές της επιδιώξεις, από τις κινήσεις στην Κύπρο έως την αυξανόμενη παρουσία της στη Συρία.
Σύμφωνα με ανάλυση των Σινάν Τζιντί και Χελίν Ουνάλ στην Jerusalem Post, ο Τούρκος πρόεδρος έχει σοβαρούς λόγους ανησυχίας. Η πρώτη του αντίδραση, ότι είναι «πολύ νωρίς» για συμπεράσματα, δείχνει επιφυλακτικότητα.
Ο Ερντογάν είχε συνηθίσει να χειρίζεται τις σχέσεις με τις ΗΠΑ σε προσωπικό επίπεδο με τον Τραμπ, με την ανοχή των Ρεπουμπλικανών στο Κογκρέσο. Με τους Δημοκρατικούς να εξασφαλίζουν πάνω από 250 έδρες στη Βουλή και 55 στη Γερουσία, αυτή η περίοδος φαίνεται να κλείνει.
Εξοπλισμοί: S-400, κυρώσεις και F-35
Η νέα πλειοψηφία αναμένεται να ελέγξει στενά τα αμυντικά αιτήματα της Τουρκίας, ξεκινώντας από την άρση των κυρώσεων CAATSA του 2020, που επιβλήθηκαν μετά την απόκτηση των ρωσικών S-400 το 2019 και οδήγησαν στον αποκλεισμό της χώρας από το πρόγραμμα των F-35.
Τον Ιούλιο ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο άρσης των κυρώσεων και επανεξέτασης της πώλησης, αλλά προκάλεσε διακομματική αντίδραση. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υπενθύμισε ότι η νομοθεσία (άρθρο 1245 του Νόμου περί Εθνικής Άμυνας του 2020) δεν επιτρέπει τη μεταφορά των αεροσκαφών όσο η Άγκυρα διατηρεί τους S-400.
Δημοσιεύματα θέλουν την Τουρκία να εξετάζει τη μεταφορά των S-400 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αν αυτό γίνει πριν από τον Ιανουάριο του 2027, το απερχόμενο Κογκρέσο θα μπορούσε τεχνικά να άρει τις κυρώσεις. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Δημοκρατικούς, η έγκριση πώλησης F-35 θεωρείται εξαιρετικά αβέβαιη.
Στο μικροσκόπιο βρίσκεται και το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς KAAN. Παρότι τον Ιούλιο εγκρίθηκε η πώληση 80 κινητήρων GE F110 αξίας 700 εκατ. δολαρίων, η Τουρκία θα παραμείνει εξαρτημένη από αμερικανικούς κινητήρες τουλάχιστον έως το 2032.
Οι μελλοντικές άδειες εξαγωγής θα περνούν από επιτροπές υπό Δημοκρατικούς προέδρους, ορισμένοι από τους οποίους είχαν προσπαθήσει να μπλοκάρουν την προηγούμενη συμφωνία.
Συρία, Ανατολική Μεσόγειος και ένταση με το Ισραήλ
Στη Συρία, οι Δημοκρατικοί έχουν στηρίξει σε μεγάλο βαθμό την πολιτική Τραμπ και οι κουρδικές SDF διαλύθηκαν τον Αύγουστο, ενσωματούμενες στον συριακό στρατό.
Ωστόσο, η παρουσία περίπου 20.000 Τούρκων στρατιωτών στη βόρεια Συρία αναμένεται να προκαλέσει νέες τριβές, ιδίως για τη μεταχείριση των μειονοτήτων. Στο στόχαστρο των επιτροπών θα βρεθεί και η κλιμάκωση της τουρκικής στρατιωτικής στάσης, που δημιουργεί κίνδυνο σύγκρουσης με το Ισραήλ, καθώς και οι δύο χώρες διατηρούν δυνάμεις στη μετα-Άσαντ Συρία.
Αυξημένες πιέσεις αναμένονται και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Άγκυρα προετοιμάζει νομοθεσία συνδεδεμένη με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», αμφισβητώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου.
Το Κογκρέσο έχει ήδη ενισχύσει τους δεσμούς με Αθήνα και Λευκωσία, μεταξύ άλλων με τον Νόμο για την Πύλη της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ καθοριστικός θα είναι ο ρόλος της διακομματικής ελληνοαμερικανικής ομάδας, που αριθμεί 80 έως 130 μέλη, σύμφωνα με την ανάλυση.
Ανθρώπινα δικαιώματα και Halkbank
Ευάλωτος εμφανίζεται ο Ερντογάν και στο ζήτημα του κράτους δικαίου, καθώς θεωρείται ο μοναδικός ηγέτης μέλους του ΝΑΤΟ που οικοδομεί απολυταρχικό καθεστώς. Η φυλάκιση και η δίκη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου και η έξαρση της διαδικτυακής λογοκρισίας δεν προκάλεσαν αντιδράσεις στον Λευκό Οίκο.
Οι Δημοκρατικοί, όμως, ετοιμάζονται να προωθήσουν τον Νόμο για την Προώθηση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Τουρκία, που κατέθεσαν τον Ιούλιο ο γερουσιαστής Εντ Μάρκεϊ και η βουλευτής Ντίνα Τάιτους, συνδέοντας την αμερικανική βοήθεια ασφαλείας με την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων.
Η υπόθεση της Halkbank δίνει επιπλέον στους Δημοκρατικούς ένα πολιτικό όπλο κατά της κυβέρνησης Τραμπ. Η τράπεζα είχε διωχθεί το 2019 στη Νέα Υόρκη για παραβίαση των κυρώσεων κατά του Ιράν, σε υπόθεση απάτης 20 δισ. δολαρίων. Μετά την επίσκεψη Ερντογάν στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Τραμπ έδωσε εντολή στο Υπουργείο Δικαιοσύνης να εγκαταλείψει τις τιμωρητικές αποζημιώσεις χωρίς εξηγήσεις, και η νέα πλειοψηφία θα ζητήσει απαντήσεις.
Το βέτο ως δίχτυ ασφαλείας
Παρά τις δυσκολίες, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Τραμπ παραμένει πρόεδρος έως τον Ιανουάριο του 2029, με κεντρικό ρόλο στην εξωτερική πολιτική και δικαίωμα βέτο.
Οι Δημοκρατικοί δεν διαθέτουν την πλειοψηφία των δύο τρίτων για να το ανατρέψουν, ενώ η γεωστρατηγική αξία της Τουρκίας παραμένει υψηλή εν μέσω των πολέμων σε Ουκρανία και Ιράν. Η Άγκυρα, πάντως, θα κληθεί να κινηθεί σε ένα πολύ πιο απαιτητικό περιβάλλον στην Ουάσινγκτον.