Η εικόνα του Ισαάκ Χέρτζογκ να φθάνει στο Μπακού με αεροσκάφος της Azerbaijan Airlines, έχοντας διασχίσει τον τουρκικό εναέριο χώρο, συμπυκνώνει τα όρια της πολιτικής Ερντογάν.
Η Άγκυρα επιχειρεί να αποκλείσει τα ισραηλινά κυβερνητικά αεροσκάφη, αλλά ο στενότερος σύμμαχός της υποδέχεται τον Ισραηλινό πρόεδρο και συζητά μαζί του την εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή έρχεται ενώ το Μπακού αποκρούει τουρκικές παρεμβάσεις για τη μαντίλα στα σχολεία του.
Το ερώτημα πλέον ξεπερνά μια θρησκευτική διαμάχη: μπορεί το Αζερμπαϊτζάν να επιλέγει τους εταίρους του ή η Άγκυρα θεωρεί ότι η «αδελφότητα» της παρέχει δικαίωμα βέτο.
Ο Χέρτζογκ ταξίδεψε στις 14 Οκτωβρίου για την έβδομη Σύνοδο της Διάσκεψης για την Αλληλεπίδραση και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στην Ασία, της CICA. Σύμφωνα με δημοσιεύματα σε ισραηλινά και τουρκικά μέσα, στοιχεία παρακολούθησης πτήσεων και εικόνες της άφιξης τον τοποθετούν στην τακτική πτήση J222 της AZAL, με Boeing 787-8. Η διάκριση έχει σημασία: η απαγόρευση αφορά κυβερνητικά αεροσκάφη του Ισραήλ, ενώ οι εμπορικές πτήσεις εξακολουθούν να διέρχονται.
Τουρκική πηγή δήλωσε ότι η Άγκυρα δεν είχε ενημερωθεί για την παρουσία του. Δεν αποδεικνύεται προσωπική εντολή Αλίγιεφ για την επιλογή της πτήσης. Αποδεικνύεται, όμως, το πολιτικό αποτέλεσμα: ο τουρκικός περιορισμός δεν εμπόδισε την επίσκεψη.
Το προηγούμενο κάνει την εικόνα ακόμη πιο εύγλωττη. Τον Νοέμβριο του 2024, η τουρκική άρνηση υπέρπτησης είχε συνδεθεί με τη ματαίωση της μετάβασης Χέρτζογκ στο Μπακού για την COP29 (29η διάσκεψη των συμβαλλόμενων μερών στη σύμβαση του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή). Αυτή τη φορά, ο Ισραηλινός πρόεδρος έφθασε και έγινε δεκτός από τον Αλίγιεφ. Η ισραηλινή προεδρία ανακοίνωσε ότι η συνάντηση αφορούσε την εμβάθυνση των στρατηγικών σχέσεων και την περιφερειακή ασφάλεια.
Στις 15 Οκτωβρίου, ο Χακάν Φιντάν αποχώρησε από την αίθουσα όταν άρχισε η ομιλία Χέρτζογκ, όπως κατέγραψε το Anadolu. Η αποχώρηση ήταν αντιισραηλινή διαμαρτυρία, όχι τεκμήριο αντίδρασης στην πτήση. Ο συμβολισμός, ωστόσο, παραμένει: η Τουρκία αποχωρούσε από την ομιλία ενός προέδρου τον οποίο ο σύμμαχός της είχε επιλέξει να φιλοξενήσει.
Η επίσκεψη ακολουθεί την ασυνήθιστα σκληρή ανακοίνωση του κυβερνώντος κόμματος του Αζερμπαϊτζάν προς στελέχη της εξουσίας Ερντογάν. Αφορμή ήταν οι σχολικοί περιορισμοί που οδήγησαν σε αποκλεισμούς μαθητριών και εκπαιδευτικών με μαντίλα και προκάλεσαν κινητοποιήσεις. Όμως, η απάντηση του Μπακού συμπεριέλαβε ρητή υπεράσπιση των σχέσεων με το Ισραήλ και απόρριψη πολιτικών και ιδεολογικών επιβολών.
Σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας, η εύλογη ανάγνωση είναι ότι επρόκειτο για προειδοποίηση της ηγεσίας μέσω κομματικού διαύλου, ώστε να ελεγχθεί η κλιμάκωση. Το μήνυμα ήταν σαφές: «ένα έθνος, δύο κράτη» σημαίνει δύο κυριαρχίες. Η τουρκική υποστήριξη δεν αγοράζει δικαίωμα παρέμβασης στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική του Αζερμπαϊτζάν.
Στον πυρήνα βρίσκεται μια συνεργασία Μπακού–Ισραήλ με πραγματικό στρατηγικό βάθος. Το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης, το SIPRI, υπολόγισε ότι το Ισραήλ κάλυψε το 69% των αζερικών εισαγωγών μεγάλων οπλικών συστημάτων την περίοδο 2016–2020. Στις παραδόσεις περιλαμβάνονταν περιφερόμενα πυρομαχικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραυλικά συστήματα.
Η τουρκική συμβολή στη στρατιωτική ενίσχυση των Αζέρων είναι σημαντική, αλλά η Άγκυρα δεν διαθέτει μονοπώλιο στην ασφάλειά τους. Ακριβώς αυτή η διαφοροποίηση προμηθευτών και συνεργασιών επιτρέπει στο Μπακού να διαπραγματεύεται με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Η απομάκρυνσή του από το Ισραήλ θα περιόριζε τις επιλογές του και θα ενίσχυε την εξάρτησή του από την Τουρκία.
Η ενεργειακή σχέση δείχνει και την αντίφαση της τουρκικής πολιτικής. Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης ενεργειακών αγορών Kpler, τα οποία δημοσίευσε το Reuters τον Ιανουάριο, το αζερικό αργό κάλυψε το 46,4% των ισραηλινών εισαγωγών πετρελαίου το 2025. Οι παραδόσεις από το Τσεϊχάν αυξήθηκαν παρά το τουρκικό εμπορικό εμπάργκο. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι δεν ελέγχει τον τελικό αγοραστή του αζερικού πετρελαίου.
Παραμένει, ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στην αντιισραηλινή ρητορική της και στην πραγματικότητα των ενεργειακών διαδρομών. Το τουρκικό έδαφος εξυπηρετεί μια σχέση που ορισμένοι κύκλοι της τουρκικής εξουσίας καταγγέλλουν. Το Μπακού δεν έχει λόγο να θυσιάσει έσοδα και στρατηγικά ανταλλάγματα για να υπηρετήσει την ατζέντα Ερντογάν.
Για την Τεχεράνη, η σχέση αυτή έχει διαφορετική αλλά εξίσου βαριά σημασία. Το ισραηλινό Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας, το INSS, περιγράφει το Αζερμπαϊτζάν ως ενεργειακό, εξοπλιστικό και πληροφοριακό εταίρο του Ισραήλ, που παράλληλα επιδιώκει να αποφύγει την πολεμική εμπλοκή και να διατηρήσει λειτουργικές σχέσεις με το Ιράν. Η γεωγραφική γειτνίαση καθιστά αυτή την ισορροπία ιδιαίτερα ευαίσθητη.
Δεν τεκμηριώνεται κοινό τουρκοϊρανικό σχέδιο υποκίνησης των σημερινών κινητοποιήσεων. Ούτε κάθε διαμαρτυρία αποτελεί επιχείρηση ξένων υπηρεσιών. Υπάρχει, όμως, πεδίο εργαλειοποίησης μιας εσωτερικής διαφωνίας για την άσκηση εξωτερικής πίεσης. Άγκυρα και Τεχεράνη έχουν διαφορετικές επιδιώξεις· αυτό δεν αποκλείει να ενοχλούνται, για διαφορετικούς λόγους, από την αυτονομία του Μπακού.
Η πτήση αποκτά, επομένως, σημασία ως μέρος μιας αλληλουχίας: απόκρουση της τουρκικής παρέμβασης, υπεράσπιση της σχέσης με το Ισραήλ, υποδοχή Χέρτζογκ και συζήτηση για βαθύτερη συνεργασία. Δεν προαναγγέλλει διάλυση της τουρκοαζερικής συμμαχίας. Αποκαλύπτει ότι οι δεσμοί της έχουν όρια, τα οποία το Μπακού είναι διατεθειμένο να υπενθυμίσει.
Για την Ελλάδα, αυτή είναι χρήσιμη υπενθύμιση ότι ο Καύκασος δεν αποτελεί ενιαίο τουρκικό γεωπολιτικό χώρο.
Ο Αλίγιεφ επιδιώκει να μετατρέπει τις πολλαπλές συνεργασίες του σε ισχύ και περιθώρια ελιγμών. Η Άγκυρα μπορεί να κλείνει τον ουρανό της σε κυβερνητικά αεροσκάφη. Δεν μπορεί να κλείνει τον στρατηγικό ορίζοντα των συμμάχων της.