Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε την ιρανική κυβέρνηση «διασπασμένη», αιτιολογώντας την απόφασή του να παρατείνει την κατάπαυση του πυρός, προκειμένου η Τεχεράνη να καταθέσει «ενιαία» πρόταση.
Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, η απουσία του Ιράν από τις συνομιλίες στο Πακιστάν με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς ερμηνεύτηκε ως ένδειξη εσωτερικής αποδιοργάνωσης. Ωστόσο, ειδικοί εκφράζουν επιφυλάξεις για αυτή την εκτίμηση, υποστηρίζοντας ότι η εικόνα της ιρανικής ηγεσίας είναι πιο σύνθετη και εμφανίζει σημαντικό βαθμό συνοχής.
Μιλώντας στο CNN, o καθηγητής Μιχράντ Καμράβα από το Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν στο Κατάρ χαρακτήρισε την άποψη περί διάσπασης «σοβαρά λανθασμένη», επισημαίνοντας ότι η ιρανική ηγεσία επιδεικνύει συνοχή τόσο στη διαχείριση του πολέμου όσο και στη διπλωματική της στάση.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επαναλαμβάνει ότι προϋπόθεση για την επανέναρξη των συνομιλιών είναι η άρση του ναυτικού αποκλεισμού των λιμανιών της από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον οποίο θεωρεί παραβίαση της εκεχειρίας.
Διαφορετικές αναγνώσεις της κατάστασης
Η απόκλιση στις εκτιμήσεις αντανακλά μια ευρύτερη διαφωνία: ενώ η Ουάσιγκτον παρουσιάζει το ιρανικό καθεστώς ως αποδυναμωμένο, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το σύστημα εξουσίας στο Ιράν παραμένει λειτουργικό και συνεκτικό, ιδιαίτερα υπό συνθήκες εξωτερικής πίεσης.
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω μετά τις επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, οι οποίες έπληξαν τμήματα της ανώτατης στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας της χώρας, συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ.
Στο νέο περιβάλλον, πρόσωπα από διαφορετικές πολιτικές πτέρυγες καλούνται να διαχειριστούν την κρίση, ενώ ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ φέρεται να διαδραματίζει ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας, εν μέσω κενού εξουσίας.
Παρά τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις, αναλυτές σημειώνουν ότι η ηγεσία επιδιώκει να διατηρεί δημόσια εικόνα ενότητας. Ο Τρίτα Παρσί υπογράμμισε ότι οι διαφορετικές ομάδες εντός της ιρανικής ηγεσίας εμφανίζονται σήμερα περισσότερο ευθυγραμμισμένες σε σχέση με την προπολεμική περίοδο, λόγω του περιορισμένου κύκλου λήψης αποφάσεων.
Σταθερές «κόκκινες γραμμές»
Η Τεχεράνη διατηρεί σταθερή στάση ως προς τη μη συμμετοχή σε συνομιλίες υπό τις παρούσες συνθήκες, κατηγορώντας τις Ηνωμένες Πολιτείες για παραβίαση της εκεχειρίας και έλλειψη ουσιαστικής διάθεσης για διπλωματική λύση.
Αναλυτές που μίλησαν στο CNN εκτιμούν ότι η ρητορική αυτή λειτουργεί τόσο ως διαπραγματευτικό εργαλείο όσο και ως μέσο εσωτερικής συσπείρωσης. Οι βασικές «κόκκινες γραμμές» της ιρανικής πλευράς παραμένουν αμετάβλητες και περιλαμβάνουν το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, τη συνέχιση του πυραυλικού προγράμματος και τη διατήρηση των περιφερειακών της συμμαχιών.
Ο εκπρόσωπος της ιρανικής προεδρίας, Μεχντί Ταμπαταμπάι, απέρριψε κατηγορηματικά τα σενάρια περί εσωτερικών διαιρέσεων, κάνοντας λόγο για «προπαγανδιστική τακτική» των αντιπάλων του Ιράν και υπογραμμίζοντας ότι η ενότητα στο στρατιωτικό, κοινωνικό και διπλωματικό επίπεδο παραμένει ισχυρή.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, εμφανίζεται ως μία από τις βασικές πολιτικές φυσιογνωμίες που εκπροσωπούν τη χώρα στις διαπραγματεύσεις.
Πίεση και «πολεμική δομή» εξουσίας
Υπό την πίεση του πολέμου, το ιρανικό σύστημα διακυβέρνησης φαίνεται να μετασχηματίζεται σε μια πιο συγκεντρωτική δομή, με ενισχυμένο ρόλο των στρατιωτικών μηχανισμών και ιδιαίτερα των Φρουρών της Επανάστασης.
Το προηγούμενο μοντέλο πολλαπλών κέντρων εξουσίας δίνει τη θέση του σε μια περισσότερο συντονισμένη «πολεμική δομή», στην οποία οι αποφάσεις λαμβάνονται σε στενότερο κύκλο, με στόχο τη διαχείριση της κρίσης και την αποφυγή πολιτικής αποδυνάμωσης.
Παράλληλα, στο εσωτερικό της χώρας καταγράφονται κινητοποιήσεις και πιέσεις από σκληροπυρηνικούς κύκλους, οι οποίοι αντιτίθενται σε οποιαδήποτε συμφωνία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως υποχώρηση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο ερευνητής Χαμιντρεζά Αζίζι σημείωσε ότι η πρόσβαση στον ανώτατο ηγέτη δεν είναι πλέον τόσο συχνή όσο στο παρελθόν, γεγονός που ενισχύει τον ρόλο άλλων αξιωματούχων στη λήψη αποφάσεων για ζητήματα πολέμου και ειρήνης.
Συνολικά, η εικόνα που προκύπτει δεν είναι εκείνη ενός καθεστώτος σε κατάρρευση, αλλά ενός πιο συγκεντρωτικού και ελεγχόμενου συστήματος εξουσίας, το οποίο, παρά τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις, επιδιώκει να διατηρήσει την ενότητα υπό συνθήκες έντονης εξωτερικής πίεσης.
Με πληροφορίες από CNN