Μια άγνωστη, παρασκήνια διπλωματική επιχείρηση για την αποτροπή μιας πυρηνικής κλιμάκωσης στον πόλεμο της Ουκρανίας το φθινόπωρο του 2022 φέρνει στο φως αποκαλυπτική έρευνα των Financial Times.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, ένας άτυπος υπόγειος δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Δυτικών διαμεσολαβητών και του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν ενεργοποιήθηκε όταν εκφράστηκαν σοβαρές ανησυχίες ότι η Μόσχα εξέταζε τη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων λόγω των στρατιωτικών δυσκολιών στο μέτωπο.
Οι πρωταγωνιστές του παρασκηνίου και το μήνυμα της Ουάσινγκτον
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή, όταν ο Αμερικανός δικηγόρος Ρίτσαρντ Κον δέχθηκε προειδοποιητική κλήση από Ρώσο επιχειρηματία κοντά στο Κρεμλίνο για τον κίνδυνο διολίσθησης σε έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σε συνεργασία με τον τραπεζίτη Μπομπ Φόρσμαν και τον Ματίας Βάρνιχ —πρώην στέλεχος της Στάζι, επικεφαλής του Nord Stream 2 και στενό συνεργάτη του Πούτιν— συγκρότησαν έναν ανεπίσημο δίαυλο που λειτούργησε σε επαφή με στελέχη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ.
Τον Οκτώβριο του 2022, οι διαμεσολαβητές μετέφεραν μέσω του Βάρνιχ προσωπικό μήνυμα στον Πούτιν ότι οι ΗΠΑ δεν επιδιώκουν την ανατροπή του καθεστώτος του ή την καταστροφή της Ρωσίας.
Μετά την επιστροφή του από τη Μόσχα, ο Βάρνιχ μετέφερε τη θέση του Ρώσου προέδρου ότι παραμένει ανοιχτός σε διαπραγματεύσεις, ενώ την επόμενη κιόλας ημέρα, στη συνεδρίαση της Λέσχης Βαλντάι, ο Πούτιν δήλωσε δημόσια ότι η χρήση πυρηνικών όπλων δεν θα παρείχε κανένα πολιτικό ή στρατιωτικό όφελος στη Ρωσία.
Η απόπειρα ειρηνευτικού σχεδίου και η τελική κατάρρευση
Στις αρχές του 2023, ο ίδιος δίαυλος επιχείρησε να διαμορφώσει ένα προσχέδιο ειρηνευτικής συμφωνίας. Το πλαίσιο αυτό προέβλεπε την αποχώρηση των ρωσικών δυνάμεων από τα περισσότερα νέα κατεχόμενα εδάφη, με αντάλλαγμα τη διατήρηση της Κριμαίας υπό ρωσικό έλεγχο, τη δημιουργία χερσαίου διαδρόμου και τον αποκλεισμό της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ με παράλληλη παροχή ισχυρών εγγυήσεων ασφαλείας στο Κίεβο.
Παρά το γεγονός ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν εξέτασε το σχέδιο και συμφώνησε σε ορισμένα σημεία, η πρωτοβουλία δεν διέθετε πλήρη επίσημη αμερικανική εξουσιοδότηση.
Οι αγεφύρωτες διαφωνίες στο εδαφικό ζήτημα οδήγησαν στην οριστική κατάρρευση των επαφών την άνοιξη του 2023, αφήνοντας ωστόσο ως παρακαταθήκη την καίρια συμβολή του διαύλου στην αποκλιμάκωση της πυρηνικής απειλής.