Σε μια εύθραυστη και άτυπη φάση αποκλιμάκωσης φαίνεται να έχει εισέλθει η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Οι αμερικανικές αεροπορικές επιθέσεις έχουν ανασταλεί, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί επίσημη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ή να έχει διαμορφωθεί κοινά αποδεκτό πλαίσιο διαπραγματεύσεων.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζει ότι η Ουάσινγκτον βρίσκεται σε «καλές» και «πολύ φιλικές» συνομιλίες με την Τεχεράνη. Δήλωσε, επίσης, ότι το Ιράν ζήτησε τον τερματισμό των επιθέσεων και τη διεξαγωγή συνάντησης με στόχο την επίτευξη συμφωνίας.
Η ιρανική κυβέρνηση, ωστόσο, διαψεύδει ότι ζήτησε απευθείας συνομιλίες και επιμένει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να καθορίζουν μονομερώς πότε αρχίζει και πότε τελειώνει ένας πόλεμος.
Η αντίφαση στις δημόσιες τοποθετήσεις των δύο πλευρών τούς επιτρέπει να εξετάζουν μια πιθανή έξοδο από τη σύγκρουση χωρίς να εμφανίζονται ότι υποχωρούν. Η Ουάσινγκτον παρουσιάζει την αναστολή των επιθέσεων ως αποτέλεσμα της στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης που άσκησε, ενώ η Τεχεράνη αποφεύγει να αναγνωρίσει την ύπαρξη επίσημων διαπραγματεύσεων, οι οποίες θα μπορούσαν να εκληφθούν στο εσωτερικό της χώρας ως συνθηκολόγηση.
Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές που επικαλείται το Axios, και οι δύο πλευρές επικοινωνούν μέσω μεσολαβητών, με το Ομάν, το Κατάρ και το Πακιστάν να επιχειρούν να μετατρέψουν την προσωρινή παύση των επιθέσεων σε ουσιαστική κατάπαυση του πυρός.
Η Τεχεράνη ζητά εγγυήσεις ότι δεν θα δεχθεί νέα επίθεση, καθώς και οικονομικές παραχωρήσεις, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ απαιτεί υποχωρήσεις στο ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Το Στενό του Ορμούζ ως πρώτο πεδίο συνεννόησης
Το πιο άμεσο αντικείμενο των επαφών δεν φαίνεται να είναι μια συνολική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αλλά η αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.
Το Ιράν και το Ομάν πραγματοποίησαν εντατικές διαβουλεύσεις για τη δημιουργία ενός προσωρινού μηχανισμού ασφαλούς διέλευσης των πλοίων. Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό διερχόταν περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, προτού η κίνηση περιοριστεί δραστικά εξαιτίας του πολέμου.
Στις συζητήσεις εξετάζεται η διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα παρείχε στο Ιράν και στο Ομάν έναν βαθμό εποπτείας και, ενδεχομένως, οικονομικό όφελος από τη διαχείριση της κυκλοφορίας.
Για την Τεχεράνη, το Στενό του Ορμούζ αποτελεί βασικό διαπραγματευτικό χαρτί. Η Ουάσινγκτον, από την πλευρά της, εμφανίζεται απρόθυμη να προσφέρει οικονομικά ανταλλάγματα για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, η οποία διαταράχθηκε έπειτα από τις ιρανικές επιθέσεις σε πλοία.
Η εξέλιξη της συγκεκριμένης διαπραγμάτευσης θεωρείται κρίσιμη, καθώς μια συμφωνία για το Ορμούζ θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο βήμα προς ευρύτερες συνομιλίες ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη.
Αντίθετα, μια νέα επίθεση εναντίον εμπορικού πλοίου ή ενεργειακής εγκατάστασης θα μπορούσε να ακυρώσει την αποκλιμάκωση και να οδηγήσει σε νέα όξυνση της έντασης.
Παρά την αναστολή των αεροπορικών επιχειρήσεων, η αμερικανική πίεση προς το Ιράν δεν έχει σταματήσει. Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι κυρώσεις και ο περιορισμός των ιρανικών εξαγωγών μπορούν, μακροπρόθεσμα, να προκαλέσουν μεγαλύτερη ζημιά στην Τεχεράνη από ό,τι οι βομβαρδισμοί.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιβάλει κυρώσεις σε περισσότερα από χίλια πρόσωπα, πλοία και αεροσκάφη, στοχεύοντας το εμπόριο πετρελαίου, τα δίκτυα χρηματοδότησης, τις προμήθειες όπλων και τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» του Ιράν.
Η αμερικανική πλευρά εκτιμά ότι η οικονομική πίεση περιορίζει τη δυνατότητα της Τεχεράνης να χρηματοδοτεί τον κρατικό μηχανισμό και τις ένοπλες οργανώσεις που συνδέονται μαζί της.
Η στρατηγική αυτή, πάντως, δεν αναμένεται να αποφέρει άμεσα αποτελέσματα. Ακόμη και Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι οι κυρώσεις και ο ναυτικός αποκλεισμός απαιτούν περισσότερο χρόνο από μια στρατιωτική επιχείρηση για να αναγκάσουν την Τεχεράνη να υποχωρήσει.
Παράλληλα, η παράταση της σύγκρουσης αυξάνει το οικονομικό και πολιτικό κόστος και για την ίδια την Ουάσινγκτον.
Εκρήξεις στο Ερμπίλ και επίθεση στο Khor Mor
Παρά την προσωρινή διακοπή των απευθείας πληγμάτων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, νέες επιθέσεις και στρατιωτικές επιχειρήσεις καταγράφονται στην ευρύτερη περιοχή.
Στο βόρειο Ιράκ αναφέρθηκε σειρά εκρήξεων και επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Σύμφωνα με ιρακινά μέσα ενημέρωσης και το ιρανικό πρακτορείο Fars, τουλάχιστον επτά εκρήξεις καταγράφηκαν στην περιοχή του Ερμπίλ. Ορισμένες από αυτές φέρεται να σημειώθηκαν κοντά στο αμερικανικό προξενείο, ενώ άλλες πληροφορίες έκαναν λόγο για πλήγματα εναντίον εγκαταστάσεων ή βάσεων οργανώσεων της ιρανικής κουρδικής αντιπολίτευσης.
Δεν υπήρξε άμεση και ανεξάρτητη επιβεβαίωση ούτε για το σύνολο των στόχων ούτε για το ποιος εξαπέλυσε κάθε επίθεση.
Οι επιθέσεις επεκτάθηκαν στις περιοχές Χαλίφαν και Σοράν, όπου αναφέρθηκαν πυρκαγιές. Αστυνομικές πηγές γνωστοποίησαν, επίσης, ότι δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη συνετρίβησαν κοντά στις τοποθεσίες που είχαν τεθεί στο στόχαστρο.
Σχεδόν ταυτόχρονα, το κρατικό ιρανικό δίκτυο IRIB μετέδωσε ότι το κοίτασμα φυσικού αερίου Khor Mor, στην επαρχία Σουλεϊμανίγια της αυτόνομης κουρδικής περιφέρειας, δέχθηκε επίθεση.
Το κοίτασμα αποτελεί βασική πηγή φυσικού αερίου για τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής του ιρακινού Κουρδιστάν, γεγονός που μετατρέπει το πλήγμα σε απειλή όχι μόνο για την ασφάλεια, αλλά και για την ενεργειακή τροφοδοσία της περιοχής.
Η επίθεση στο Khor Mor φέρεται να σημειώθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της Τρίτης, περίπου την ίδια ώρα με τις εκρήξεις στο Ερμπίλ, σε απόσταση περίπου 200 χιλιομέτρων.
Η χρονική σύμπτωση ενισχύει την εικόνα μιας συντονισμένης επιχείρησης σε διαφορετικά σημεία του βόρειου Ιράκ, χωρίς ωστόσο να έχει παρουσιαστεί μέχρι στιγμής πλήρης επίσημη αποτίμηση από τις ιρακινές αρχές.
Αστυνομικές πηγές που επικαλείται το Al Jazeera ανέφεραν ακόμη ότι περισσότερα από δέκα αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη και μη επανδρωμένα συστήματα πετούσαν πάνω από το Ερμπίλ μετά τις φερόμενες ιρανικές επιθέσεις.
Η πληροφορία δεν επιβεβαιώθηκε ούτε από το Πεντάγωνο ούτε από τις ιρακινές αρχές. Ως εκ τούτου, παραμένει ασαφές εάν επρόκειτο για επιχείρηση αναχαίτισης, για επιτήρηση της περιοχής ή για προετοιμασία ενδεχόμενων αντιποίνων.
Στο βόρειο Ιράκ βρίσκονται αμερικανικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και βάσεις οργανώσεων της ιρανικής κουρδικής αντιπολίτευσης. Η συνύπαρξη διαφορετικών πιθανών στόχων καθιστά την περιοχή ιδιαίτερα ευάλωτη σε νέες επιθέσεις.
Ο Νετανιάχου στην Ουάσινγκτον
Οι εξελίξεις καταγράφονται την ώρα που ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, βρίσκεται στην Ουάσινγκτον για συνομιλίες με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έχει δηλώσει ότι το Ιράν θα βρεθεί στην κορυφή της ατζέντας της συνάντησης.
Οι συνομιλίες αναμένεται να δείξουν κατά πόσο η Ουάσινγκτον και το Ισραήλ εξακολουθούν να διατηρούν κοινή στρατηγική και κοινούς στόχους απέναντι στο Ιράν.
Η ισραηλινή κυβέρνηση επιθυμεί να διατηρηθεί ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων, ώστε η Τεχεράνη να μην μπορέσει να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές και πυρηνικές υποδομές της.
Ο Τραμπ, αντίθετα, επιχειρεί να αξιοποιήσει την απειλή νέων πληγμάτων ως μέσο πίεσης για την επίτευξη συμφωνίας.
Η διαφορά μεταξύ Ουάσινγκτον και Τελ Αβίβ αφορά κυρίως τον χρόνο και το εύρος της στρατιωτικής πίεσης. Μια νέα ισραηλινή επιχείρηση θα μπορούσε να υπονομεύσει τις συνομιλίες με την Τεχεράνη, ενώ μια συμφωνία που θα θεωρηθεί υπερβολικά περιορισμένη ενδέχεται να μην ικανοποιήσει την ισραηλινή πλευρά.