Ισχυρός προβληματισμός επικρατεί στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τη νέα αύξηση του κρατικού χρέους, το οποίο ξεπέρασε πλέον το αμερικανικό ΑΕΠ, σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών και οικονομικών αναταράξεων, ενώ το παγκόσμιο χρέος έχει εκτιναχθεί στα 353 τρισ. δολάρια.
Σύμφωνα με ανάλυση του Axios, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ότι το αμερικανικό χρέος υπερέβη το ΑΕΠ, αλλά κυρίως οι λόγοι που το οδήγησαν σε τόσο υψηλά επίπεδα, καθώς και οι προοπτικές για τον μελλοντικό δανεισμό, την ανάπτυξη και το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.
Όπως επισημαίνεται, οι δημοσιονομικές προοπτικές των ΗΠΑ χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα δυσοίωνες, χωρίς όμως το ζήτημα να βρίσκεται στο επίκεντρο του πολιτικού διαλόγου.
Το αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι το ετήσιο ΑΕΠ κατά το πρώτο τρίμηνο ανήλθε στα 31,9 τρισ. δολάρια, ξεπερνώντας το δημόσιο χρέος που βρίσκεται στα χέρια τρίτων και διαμορφώνεται στα 31,4 τρισ. δολάρια.
Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ είχε ξεπεράσει προσωρινά το 100% κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, όταν η οικονομική δραστηριότητα είχε καταρρεύσει. Πριν από αυτό, το όριο αυτό δεν είχε ξεπεραστεί από την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ωστόσο, οι συνθήκες σήμερα διαφέρουν σημαντικά από εκείνες του 1946. Τότε, οι ΗΠΑ εξήλθαν από τον πόλεμο με υψηλό χρέος, αλλά ταυτόχρονα διέθεταν νεανικό πληθυσμό, ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης και πολιτική βούληση για δημοσιονομική πειθαρχία.
Σήμερα, αντίθετα, η αμερικανική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη γήρανση του πληθυσμού, τη συνεχή αύξηση των κοινωνικών δαπανών και τα επίμονα ελλείμματα, χωρίς σαφές σχέδιο περιορισμού τους.
Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου εκτιμά ότι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα συνεχίσει να αυξάνεται και ενδέχεται να φτάσει το 120% έως το 2036.
Οι αναλυτές παρομοιάζουν την κατάσταση με μια οικογένεια που έχει χρέος 100.000 δολαρίων ενώ διαθέτει ετήσιο εισόδημα επίσης 100.000 δολαρίων. Το χρέος δεν θεωρείται απαραίτητα επικίνδυνο εάν δημιουργήθηκε λόγω έκτακτων δαπανών και συνοδεύεται από χαμηλά επιτόκια και αυξανόμενο εισόδημα. Αντίθετα, γίνεται ιδιαίτερα ανησυχητικό όταν χρησιμοποιείται για την κάλυψη καθημερινών εξόδων, ενώ συνοδεύεται από υψηλό κόστος δανεισμού.
Σύμφωνα με το Axios, η σημερινή εικόνα των ΗΠΑ μοιάζει περισσότερο με το δεύτερο σενάριο.
Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου προβλέπει ότι τα ομοσπονδιακά έσοδα τα επόμενα χρόνια θα διαμορφωθούν στο 17% έως 18% του ΑΕΠ, ενώ οι δαπάνες θα ξεπερνούν το 23% του ΑΕΠ. Το δημοσιονομικό αυτό κενό, περίπου 6% του ΑΕΠ, υπερβαίνει την προβλεπόμενη οικονομική ανάπτυξη, γεγονός που οδηγεί σε περαιτέρω αύξηση του χρέους.
Την ίδια ώρα, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αυξάνεται ραγδαία. Οι τόκοι του ομοσπονδιακού χρέους εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν το 1,5 τρισ. δολάρια και το 4% του ΑΕΠ έως το 2031.
Οι προβλέψεις αυτές βασίζονται στην υπόθεση ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν περίπου στα σημερινά επίπεδα, με την απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου κοντά στο 4,4%, αλλά και με τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών που συνεχίζουν να χρηματοδοτούν το αυξανόμενο χρέος.
Σε αντίθεση με την περίοδο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η μείωση των στρατιωτικών δαπανών και η επιστροφή εκατομμυρίων στρατιωτών στην εργασία ενίσχυσαν την ανάπτυξη, σήμερα οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν εντελώς διαφορετικές συνθήκες.
Το ποσοστό των Αμερικανών που βρίσκονται σε ηλικία συνταξιοδότησης αυξάνεται ταχύτατα, η αύξηση του εργατικού δυναμικού επιβραδύνεται λόγω περιοριστικών μεταναστευτικών πολιτικών, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει παράλληλα την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών.
Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αποτελέσει πιθανή διέξοδο, εφόσον οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας.
Ωστόσο, προειδοποιούν ότι ακόμη και ένα τέτοιο σενάριο ενδέχεται να δημιουργήσει νέα προβλήματα, καθώς τα φορολογικά έσοδα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη φορολόγηση της εργασίας, η οποία θα μπορούσε να επηρεαστεί από τη μαζική αυτοματοποίηση.