Η νέα συμφωνία αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας αποτελεί, σύμφωνα με την Τεχεράνη, ένδειξη μιας ευρύτερης μεταβολής στον τρόπο με τον οποίο οι χώρες της περιοχής αντιμετωπίζουν τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην ασφάλεια της Μέσης Ανατολής.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Ισμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε ότι το Ιράν δεν θεωρεί προς το παρόν τη συμφωνία άμεση στρατιωτική απειλή.
«Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας», ανέφερε, υπογραμμίζοντας τους βαθιούς θρησκευτικούς, ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς που συνδέουν το Ιράν με τις τρεις χώρες.
Η Τεχεράνη αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι τρία σημαντικά μουσουλμανικά κράτη επιλέγουν να ενισχύσουν τη μεταξύ τους αμυντική συνεργασία σε μια περίοδο κατά την οποία, κατά την ιρανική πλευρά, αμφισβητείται όλο και περισσότερο η αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας.
«Οι χώρες της περιοχής αντιλήφθηκαν ότι η ασφάλεια δεν είναι εμπόρευμα που προμηθεύεσαι από ψεύτες μεσάζοντες», δήλωσε ο Μπαγαΐ κατά την εβδομαδιαία ενημέρωση των δημοσιογράφων, αναφερόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως πρόσθεσε, οι χώρες της περιοχής «δεν μπορούν πλέον να υπολογίζουν στις εγγυήσεις ασφαλείας που υπόσχονταν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο παρελθόν».
Τι προβλέπει η συμφωνία
Η συμφωνία υπογράφηκε στη Μέκκα στις 7 Αυγούστου και προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον μιας από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση παραπέμπει στη λογική της συλλογικής άμυνας του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, χωρίς ωστόσο να έχει δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο της συμφωνίας ούτε να έχουν αποσαφηνιστεί οι ακριβείς μηχανισμοί ενεργοποίησης των δεσμεύσεων αμοιβαίας συνδρομής.
Η Τουρκία έχει διαμηνύσει ότι η συμφωνία δεν στρέφεται κατά του Ιράν ή οποιασδήποτε άλλης χώρας.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, έχει τονίσει ότι δεν κατονομάζεται κάποιος κοινός εχθρός, ενώ και το Πακιστάν έχει χαρακτηρίσει τη συμφωνία αποκλειστικά αμυντική.
Η Τεχεράνη βλέπει ευρύτερο γεωπολιτικό μήνυμα
Για την ιρανική πλευρά, πάντως, το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι μόνο το στρατιωτικό σκέλος της συμφωνίας, αλλά το ευρύτερο γεωπολιτικό μήνυμα που εκπέμπει.
Η Σαουδική Αραβία, η οποία επί δεκαετίες βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική προστασία, επιδιώκει πλέον πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας μέσω περιφερειακών και διακρατικών συνεργασιών.
Η εξέλιξη καταγράφεται σε μια ιδιαίτερα εύθραυστη συγκυρία για τη Μέση Ανατολή, μετά από σειρά επιθέσεων και στρατιωτικών αντιπαραθέσεων που έχουν επηρεάσει και χώρες του Κόλπου.
Παράλληλα, η Τεχεράνη συνεχίζει να συνδέει την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ με αιτήματα προς την Ουάσιγκτον, μεταξύ των οποίων η άρση περιοριστικών μέτρων, η καταβολή αποζημιώσεων για ζημιές από επιθέσεις και ο τερματισμός στρατιωτικών ενεργειών κατά του Ιράν και των συμμάχων του.
Στρατηγική αυτονομία στη Μέση Ανατολή
Η συνεργασία Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και λόγω των διαφορετικών δυνατοτήτων των τριών χωρών.
Το Πακιστάν διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο, η Τουρκία σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και ισχυρή αμυντική βιομηχανία, ενώ η Σαουδική Αραβία διαθέτει μεγάλη οικονομική ισχύ και σημαντικό πολιτικό βάρος στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο.
Η συμφωνία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι οι τρεις χώρες απομακρύνονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, ενισχύει την εικόνα μιας ευρύτερης τάσης στη Μέση Ανατολή προς μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και προς τη δημιουργία εναλλακτικών μηχανισμών ασφάλειας πέρα από την αποκλειστική εξάρτηση από την αμερικανική στρατιωτική «ομπρέλα».