Η αιφνιδιαστική τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Πρωθυπουργού του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, και του Ινδού ομολόγου του, Ναρέντρα Μόντι, η οποία αρχικά είχε προβληθεί ως μια τυπική επαφή στο πλαίσιο της «Ειδικής Στρατηγικής Σχέσης» των δύο χωρών, αποκτά πλέον εντελώς διαφορετικές διαστάσεις.
Η αποκάλυψη που ακολούθησε την επομένη ημέρα αφορούσε την υπογραφή μιας σαρωτικής αμυντικής συμφωνίας στη Σαουδική Αραβία — του λεγόμενου «Συμφώνου της Μέκκας» — μεταξύ του Ριάντ, της Άγκυρας και του Ισλαμαμπάντ, εξέλιξη που αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δομικές μετατοπίσεις στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της περιοχής τα τελευταία χρόνια.
Η Αρχιτεκτονική της Νέας Συμμαχίας και η Ρήτρα τύπου ΝΑΤΟ
Το Σύμφωνο της Μέκκας, το οποίο υπεγράφη από τον Σαουδάραβα Πρίγκιπα Διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Πακιστανό Πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ, δεν περιορίζεται σε μια διακήρυξη καλών προθέσεων.
Σύμφωνα με επιβεβαίωση του Υπουργείου Εξωτερικών του Πακιστάν, η συμφωνία περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής αντίστοιχη με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, πράγμα που σημαίνει ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον ενός από τα τρία μέλη θεωρείται αυτόματα επίθεση εναντίον όλων.
Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει μια βαθιά γεωπολιτική αλλαγή. Η Σαουδική Αραβία, βλέποντας την αμερικανική ασφάλεια να αμφισβητείται και τις υποδομές της να πλήττονται από την πολυμέτωπη σύγκρουση με το Ιράν και τους πληρεξουσίους του, αποφάσισε να μην βασίζεται αποκλειστικά στην προστασία της Ουάσιγκτον.
Στράφηκε έτσι στη συγκρότηση ενός συμπαγούς σουνιτικού αμυντικού άξονα που συνδυάζει τη σαουδαραβική οικονομική ισχύ, την τουρκική αμυντική τεχνολογία και την πακιστανική πυρηνική δύναμη.
Γιατί Ανησυχούν Τελ Αβίβ και Νέο Δελχί
Αυτός ο συνδυασμός προκαλεί παράλληλο συναγερμό σε δύο διαφορετικά μέτωπα. Για το Ισραήλ, η ελπίδα του Τελ Αβίβ να οικοδομήσει μια φανερή και σταθερή συμμαχία με τις αραβικές χώρες απέναντι στο Ιράν δέχεται σοβαρό πλήγμα.
Παρότι το Σύμφωνο της Μέκκας στρέφεται επιφανειακά κατά της ιρανικής απειλής, η προσκόλληση της Σαουδικής Αραβίας στην Τουρκία και το Πακιστάν — δύο χώρες με έντονα αντι-ισραηλινή ρητορική — αυξάνει κατακόρυφα το πολιτικό κόστος για οποιαδήποτε μελλοντική ομαλοποίηση των σχέσεων Ριάντ και Τελ Αβίβ στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ.
Από την πλευρά της, η Ινδία βλέπει τον αιώνιο αντίπαλό της, το Πακιστάν, να ενισχύεται στρατιωτικά και να αποκτά ισχυρές πλάτες στην Αραβική Χερσόνησο. Επιπλέον, η Τουρκία, η οποία προμηθεύει ήδη το Ισλαμαμπάντ με προηγμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αποκτά αναβαθμισμένο ρόλο στη Μέση Ανατολή, απειλώντας άμεσα τα ινδικά συμφέροντα.
Οικονομικές Επιπτώσεις και ο Διάδρομος IMEC
Πέραν της στρατιωτικής διάστασης, οι επιπτώσεις είναι έντονα οικονομικές. Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στο επίκεντρο του IMEC, του γιγαντιαίου οικονομικού διαδρόμου Ινδίας - Μέσης Ανατολής - Ευρώπης που σχεδιάστηκε για να συνδέσει την Ινδία με το λιμάνι της Χάιφα και την Ευρώπη.
Η Τουρκία, η οποία είχε αποκλειστεί ρητά από τη διαδρομή του IMEC και προωθούσε ανταγωνιστικά σχέδια, αποκτά πλέον μέσω της Σαουδικής Αραβίας άμεσο μοχλό πίεσης και επιρροής πάνω σε έναν κομβικό εταίρο του έργου.
Οι Αντι-Συσπειρώσεις: Από το Νέο Δελχί έως την Ανατολική Μεσόγειο
Η διπλωματική δραστηριότητα που ακολούθησε την υπογραφή της συμφωνίας δείχνει ότι οι περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν ήδη αντίβαρα. Αμέσως μετά την επικοινωνία Μόντι και Νετανιάχου, δημοσιεύματα ανέφεραν ότι η Ινδία ζήτησε επειγόντως αμυντικό σύμφωνο με το Ισραήλ. Παρότι το Υπουργείο Εξωτερικών της Ινδίας χαρακτήρισε τις αναφορές περί επίσημης συμφωνίας ως «ψευδείς ειδήσεις», παραδέχτηκε ανοιχτά ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Παράλληλα, όπως συνέβη μετά το 2003 όταν διακόπηκαν οι στρατηγικές σχέσεις Ισραήλ και Τουρκίας, έτσι και τώρα αναμένεται περαιτέρω εμβάθυνση των τριμερών συμμαχιών μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου, καθώς Αθήνα και Λευκωσία μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες για την επέκταση της τουρκικής επιρροής.
Όπως σημειώνουν διεθνείς αναλυτές, όταν οι παραδοσιακές υπερδυνάμεις δυσκολεύονται να επιβάλουν την τάξη, οι περιφερειακοί δρώντες αναζητούν νέες ισορροπίες.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» δεν αποτελεί μόνο την απάντηση των σουνιτικών κρατών στην περιφερειακή αστάθεια, αλλά και την αφετηρία για μια νέα σειρά αντισταθμιστικών συμμαχιών που θα επηρεάσουν άμεσα τη Μέση Ανατολή, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Νότια Ασία.