Οι μαζικές κινητοποιήσεις που σάρωσαν το Ιράν και η σκληρή καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας επαναφέρουν στο διεθνές προσκήνιο ένα διαχρονικό ερώτημα: τι θα σήμαινε στην πράξη η κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με ανάλυση του Economist, η εικόνα ενός καθεστώτος που κυβερνά μέσω φόβου και όχι συναίνεσης γίνεται όλο και πιο καθαρή.
Η ωμή βία στους δρόμους, σε συνδυασμό με την οικονομική κατάρρευση, τον υπερπληθωρισμό και την καταβαράθρωση του ριάλ, αποκαλύπτουν ένα σύστημα εξουσίας που αναζητά αποδιοπομπαίους τράγους για να καλύψει τις αποτυχίες του. Πρόκειται, όπως σημειώνεται, για συμπτώματα ενός καθεστώτος σε αποσύνθεση.
Την ώρα που οι αγορές και οι διεθνείς παίκτες προεξοφλούν την εποχή μετά τον Αλί Χαμενεΐ, οι ΗΠΑ –υπό τον Ντόναλντ Τραμπ– εξετάζουν το ενδεχόμενο πιο ενεργής εμπλοκής. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία δείχνει πως η πτώση ενός αυταρχικού καθεστώτος δεν οδηγεί αυτομάτως ούτε στη δημοκρατία ούτε στη σταθερότητα.
Η καταστολή των διαδηλώσεων υπήρξε ακραία. Παραστρατιωτικές ομάδες που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης εξαπέλυσαν επιθέσεις στους δρόμους, με αναφορές για χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, πολλοί από τους οποίους συνελήφθησαν ακόμη και μέσα από νοσοκομεία. Παρά τη σφοδρότητα της αντίδρασης, το καθεστώς δείχνει αδύναμο: αδυνατεί να προσφέρει οικονομική ανακούφιση, ενώ στο εξωτερικό έχει δεχθεί σοβαρά πλήγματα μέσω των συμμάχων και των υποδομών του.
Οι προσπάθειες κατευνασμού, όπως ένα συμβολικό επίδομα λίγων δολαρίων τον μήνα ή παλαιότερες μικρές κοινωνικές παραχωρήσεις, αντιμετωπίζονται με ειρωνεία από μια κοινωνία που βυθίζεται στη φτώχεια. Το ενδεχόμενο κατάρρευσης, ωστόσο, γεννά εξίσου μεγάλους φόβους: από παρατεταμένη καταστολή έως χάος, εμφύλια σύγκρουση ή ακόμη και διάσπαση της χώρας κατά εθνοτικές γραμμές.
Στο ενδιάμεσο, αναλυτές δεν αποκλείουν εσωτερικές ρήξεις, με τους Φρουρούς της Επανάστασης ή τμήματα του στρατού να διεκδικούν την εξουσία, ενδεχομένως επιδιώκοντας επαναπροσέγγιση με τη Δύση με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων και περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει αντιφατική στάση, από σκληρές απειλές έως σημάδια υπαναχώρησης, με το πιθανότερο σενάριο –σε περίπτωση επέμβασης– να αφορά περιορισμένα πλήγματα. Ακόμη και η έμμεση στήριξη της αντιπολίτευσης, μέσω επικοινωνιακών ή τεχνολογικών μέσων, υπογραμμίζει πόσο εύθραυστη και επικίνδυνη είναι η ισορροπία.
Μετά τις απογοητεύσεις της Αραβικής Άνοιξης, η διεθνής κοινότητα γνωρίζει πλέον ότι καμία εξέγερση δεν εγγυάται ένα δημοκρατικό μέλλον. Παρ’ όλα αυτά, η ελπίδα παραμένει ότι, μακροπρόθεσμα, ο ιρανικός λαός –η μεγαλύτερη δύναμη της χώρας– θα δικαιωθεί.