Καθώς αυξάνονται οι ενδείξεις για την επίτευξη μιας ενδιάμεσης συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών, ο πρόεδρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Μασούντ Πεζεσκιάν, βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σύνθετο πολιτικό τοπίο, στο οποίο οι προκλήσεις της επόμενης ημέρας ενδέχεται να αποδειχθούν εξίσου δύσκολες με εκείνες που αντιμετώπισε κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Σύμφωνα με τον ερευνητή Αλί Αχμαντί από το Κέντρο Πολιτικής Ασφαλείας της Γενεύης και το Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής της Ελβετίας, μια ενδεχόμενη συμφωνία θα ανοίξει τον δρόμο για την αντιμετώπιση πολλών μεταπολεμικών ζητημάτων. Ωστόσο, εκτιμά ότι ο Πεζεσκιάν θα εξέλθει από αυτή τη δοκιμασία με ενισχυμένο πολιτικό κύρος, καθώς θα έχει διατελέσει πρόεδρος σε μία από τις δυσκολότερες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της χώρας.
Όταν εξελέγη το 2024, μετά τον θάνατο του προκατόχου του Εμπραχίμ Ραΐσι σε συντριβή ελικοπτέρου, πολλοί τον αντιμετώπισαν ως μεταβατική λύση. Ωστόσο, κατάφερε να παραμείνει στην εξουσία σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων, διατηρώντας παράλληλα ένα επίπεδο δημόσιας αποδοχής, παρά τις πιέσεις που δέχθηκε τόσο από τους σκληροπυρηνικούς κύκλους του καθεστώτος όσο και από τμήματα της αντιπολίτευσης.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του βρέθηκε αντιμέτωπος με κρίσιμες εξελίξεις, παρακολουθώντας τη δολοφονία κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων από το Ισραήλ, ενώ δέχθηκε κατηγορίες από συντηρητικούς πολιτικούς ότι επιδεικνύει υπερβολική διάθεση συνεννόησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παράλληλα, η κυβέρνησή του επέβλεψε εκτεταμένες επιχειρήσεις καταστολής διαδηλώσεων στο εσωτερικό της χώρας.
Παρά τις επανειλημμένες φήμες περί παραίτησής του, ο Πεζεσκιάν εξακολουθεί να ηγείται της κυβέρνησης, αν και εντός των αυστηρών θεσμικών περιορισμών που επιβάλλει το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η πολιτική του φυσιογνωμία χαρακτηρίζεται από χαμηλούς τόνους και μια περισσότερο λαϊκή και συμφιλιωτική προσέγγιση. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων τον στήριξε κυρίως για να αποτρέψει την εκλογή του σκληροπυρηνικού αντιπάλου του, Σαΐντ Τζαλίλι.
Όπως επισημαίνουν πολιτικοί παρατηρητές, ο πόλεμος και οι εσωτερικές ισορροπίες ισχύος περιόρισαν ακόμη περισσότερο τον ήδη περιορισμένο ρόλο της προεδρίας. Ο Μοχάμαντ Αλί Σαμπάνι, συντάκτης του Amwaj.media, υποστηρίζει ότι ο Πεζεσκιάν έχει μετατραπεί ολοένα και περισσότερο σε διαχειριστή εσωτερικών ζητημάτων, ενώ παραμένει αβέβαιο εάν ο θεσμός της προεδρίας θα εξακολουθήσει να διαθέτει μικρότερη επιρροή σε σχέση με προηγούμενες περιόδους.
Πρώην χειρουργός και βουλευτής, ο Πεζεσκιάν θεωρείται πολιτικός χαμηλών τόνων, χωρίς το εκτόπισμα ορισμένων προκατόχων του. Η εκλογή του πραγματοποιήθηκε σε ένα ιδιαίτερα ελεγχόμενο πολιτικό περιβάλλον, καθώς δεκάδες υποψήφιοι είχαν αποκλειστεί από τη διαδικασία.
Παρότι τυπικά κατέχει τη δεύτερη σημαντικότερη πολιτειακή θέση μετά τον ανώτατο ηγέτη, η πραγματική του επιρροή περιορίζεται από τη μεγάλη ισχύ των Φρουρών της Επανάστασης και των μη εκλεγμένων θεσμών του κράτους. Αναλυτές εκτιμούν ότι από την αρχή της θητείας του επιχείρησε να αμβλύνει τις αντιδράσεις των συντηρητικών κύκλων, επιδεικνύοντας ιδιαίτερη προσαρμοστικότητα απέναντι στις επιθυμίες της ανώτατης ηγεσίας.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνησή του βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις, από τις κοινωνικές αναταραχές και τα οικονομικά προβλήματα έως την έντονη ξηρασία και τη χρόνια ατμοσφαιρική ρύπανση που πλήττει την Τεχεράνη. Παράλληλα, η συνεχιζόμενη υποτίμηση του ιρανικού νομίσματος εξακολουθεί να ασκεί σημαντικές πιέσεις στην οικονομία και στα νοικοκυριά.
Μετά την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, κρίσιμες αποφάσεις πέρασαν σε μεγάλο βαθμό στα χέρια του πολιτικού και στρατιωτικού κατεστημένου, περιορίζοντας περαιτέρω τον ρόλο του προέδρου. Ωστόσο, οι διαδοχικές κρίσεις φαίνεται ότι ενίσχυσαν την πολιτική του παρουσία, καθώς ανέλαβε τη διαχείριση πολλών ζητημάτων της καθημερινότητας.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, συγκρούστηκε αρκετές φορές με συντηρητικούς κύκλους. Μεταξύ άλλων, ζήτησε συγγνώμη από γειτονικές χώρες για επιθέσεις που επηρέασαν τα εδάφη τους, προκαλώντας αντιδράσεις από σκληροπυρηνικούς παράγοντες του καθεστώτος.
Παράλληλα, επιδίωξε να διασφαλίσει την επάρκεια βασικών αγαθών, ενώ τάχθηκε δημόσια κατά των περιορισμών στο Διαδίκτυο, υποστηρίζοντας τη σταδιακή άρση ορισμένων μέτρων που είχαν επιβληθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η εικόνα του να κινείται χωρίς έντονα μέτρα ασφαλείας ανάμεσα σε πολίτες ή να επισκέπτεται νοσοκομεία προσφέροντας ιατρική βοήθεια συνέβαλε επίσης στη διατήρηση μιας θετικής εικόνας σε τμήμα της κοινής γνώμης.
Παρ' όλα αυτά, πολλοί επικριτές του θεωρούν ότι η προθυμία του να αφήνει κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις στα χέρια του κρατικού και στρατιωτικού μηχανισμού έχει περιορίσει σημαντικά την πολιτική αυτονομία της κυβέρνησής του. Έτσι, παρά την επιτυχή πολιτική του επιβίωση σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο, η προεδρία του εξακολουθεί να προκαλεί διχασμένες αξιολογήσεις στο εσωτερικό του Ιράν.
Πηγή: CNN - Iran’s ‘accidental’ president has survived the war. Peace may be a tougher challenge