Στην πιο ξεκάθαρη μέχρι σήμερα συγγνώμη του Βατικανού για τη στάση της Καθολικής Εκκλησίας απέναντι στη δουλεία προχώρησε ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, μέσα από το πρώτο σημαντικό διδακτικό κείμενο της παποσύνης του, το οποίο περιλαμβάνει παράλληλα εκτενείς αναφορές στους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης.
Η συγγνώμη περιλαμβάνεται στην εγκύκλιο με τίτλο «Magnifica Humanitas» («Υπέροχη Ανθρωπότητα»), ένα επίσημο παπικό κείμενο μέσω του οποίου οι προκαθήμενοι της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας απευθύνονται τόσο στους επισκόπους όσο και στη διεθνή κοινότητα.
Στο κείμενο, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ ζητεί συγχώρεση εκ μέρους της Εκκλησίας για τον ιστορικό της ρόλο στη νομιμοποίηση μορφών δουλείας και υποδούλωσης.
«Είναι αδύνατο να μη νιώθει κανείς βαθιά θλίψη όταν συλλογίζεται τα τεράστια βάσανα και την ταπείνωση που υπέστησαν τόσοι πολλοί άνθρωποι», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Ο Ποντίφικας παραδέχεται ότι κατά περιόδους οι καθολικές αρχές ανταποκρίθηκαν στις απαιτήσεις ηγεμόνων «ρυθμίζοντας και νομιμοποιώντας μορφές υποδούλωσης», ενώ σημειώνει ότι ακόμη και εκκλησιαστικά ιδρύματα διατηρούσαν σκλάβους κατά τον Μεσαίωνα.
«Αυτό αποτελεί μια πληγή στη χριστιανική μνήμη», υπογραμμίζει.
Η παρέμβαση του Πάπα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς αφορά ένα από τα πλέον σκοτεινά κεφάλαια της παγκόσμιας ιστορίας. Μεταξύ 16ου και 19ου αιώνα, υπολογίζεται ότι 12 έως 15 εκατομμύρια Αφρικανοί μεταφέρθηκαν βίαια κυρίως προς την Καραϊβική και την αμερικανική ήπειρο, ενώ περίπου δύο εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
Η εγκύκλιος δημοσιεύθηκε λίγες εβδομάδες μετά την περιοδεία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ σε χώρες της Αφρικής, κατά την οποία είχε ασκήσει κριτική στα ξένα οικονομικά συμφέροντα που, όπως είπε, συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται τον πλούτο της αφρικανικής ηπείρου.
Θετική ήταν η αντίδραση της Γκάνας, η οποία χαρακτήρισε τη συγγνώμη του Πάπα «πράξη ηθικού θάρρους» και σημαντικό βήμα προς τη συμφιλίωση και τη δικαιοσύνη.
Η χώρα της Δυτικής Αφρικής πρωταγωνιστεί εδώ και χρόνια στις διεθνείς πρωτοβουλίες για αναγνώριση των εγκλημάτων του δουλεμπορίου και για αποζημιώσεις προς τις αφρικανικές κοινωνίες.
Τον περασμένο Μάρτιο, η Γκάνα πρωτοστάτησε σε ψήφισμα του ΟΗΕ που χαρακτήρισε την υποδούλωση των Αφρικανών ως «το σοβαρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας», ενώ τον Ιούνιο πρόκειται να φιλοξενήσει διεθνή διάσκεψη για τα επόμενα βήματα μετά την υιοθέτηση του ψηφίσματος.
Από την πλευρά της, η Human Rights Watch χαιρέτισε τη συγγνώμη του Πάπα ως σημαντική κίνηση, τονίζοντας ωστόσο ότι «οι συγγνώμες από μόνες τους δεν αρκούν» και ότι απαιτούνται ουσιαστικές πρωτοβουλίες επανορθωτικής δικαιοσύνης.