Ο ιστορικός ανταγωνισμός μεταξύ Αλγερίας και Μαρόκου, ο οποίος για δεκαετίες επικεντρωνόταν στη διαμάχη για τη Δυτική Σαχάρα και στην διεκδίκηση της πρωτοκαθεδρίας στο Μαγκρέμπ, μετατοπίζεται πλέον νοτιότερα, στην περιοχή του Σαχέλ.
Η κρίση στις σχέσεις των δύο χωρών, που οδήγησε στο κλείσιμο των συνόρων τους το 1994 και στη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων το 2021, λαμβάνει πλέον νέα διάσταση, καθώς και οι δύο πλευρές επιδιώκουν να εδραιώσουν την επιρροή τους σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο.
Σε μια περίοδο κατά την οποία τα κράτη της Συμμαχίας των Κρατών του Σαχέλ (AES) —Μάλι, Μπουρκίνα Φάσο και Νίγηρας— απομακρύνονται από τη Δύση και αναζητούν νέες εταιρικές σχέσεις, η Αλγερία και το Μαρόκο προτάσσουν διαφορετικές στρατηγικές προσέγγισης:
Αλγερία: Εστίαση στην ασφάλεια και τη γεωγραφική εγγύτητα
Για την Αλγερία, οι εξελίξεις στο Σαχέλ αποτελούν ζήτημα άμεσης εθνικής ασφάλειας λόγω των εκτεταμένων συνόρων που μοιράζεται με το Μάλι και τον Νίγηρα. Η απειλή από ένοπλες οργανώσεις και το διασυνοριακό λαθρεμπόριο οδήγησε το Αλγέρι στην αναθεώρηση του δόγματος περί μη στρατιωτικής επέμβασης στο εξωτερικό, προχωρώντας πρόσφατα στην έγκριση αποστολής στρατευμάτων στον Νίγηρα.
Παράλληλα, μετά τις διπλωματικές εντάσεις των προηγούμενων ετών με το Μάλι και την κατάρρευση της ειρηνευτικής συμφωνίας του 2015, η Αλγερία επιχειρεί να ανακτήσει τον διαμεσολαβητικό της ρόλο, προτάσσοντας την εμπειρία της στη διαχείριση του ζητήματος των Τουαρέγκ και την πολιτική επίλυση των τοπικών συγκρούσεων.
Μαρόκο: Οικονομική διείσδυση, υποδομές και Ατλαντική Πρωτοβουλία
Από την πλευρά του, το Μαρόκο, αν και δεν συνορεύει με τις χώρες του Σαχέλ, αναπτύσσει μια στρατηγική βασισμένη στην οικονομία, το εμπόριο, τις τραπεζικές επενδύσεις και τη θρησκευτική διπλωματία. Κομβικό σημείο της στρατηγικής του Ραμπάτ αποτελεί η «Ατλαντική Πρωτοβουλία», η οποία προσφέρει στα περίκλειστα κράτη του Σαχέλ πρόσβαση στον Ατλαντικό Ωκεανό μέσω των μαροκινών λιμενικών υποδομών, όπως το υπό κατασκευή λιμάνι της Δαχλά.
Ο ανταγωνισμός επεκτείνεται επίσης στον ενεργειακό τομέα, με τον σχεδιαζόμενο αγωγό φυσικού αερίου Νιγηρίας–Μαρόκου να λειτουργεί ανταγωνιστικά προς το διασαχαριακό σχέδιο Νιγηρίας–Νίγηρα–Αλγερίας για την τροφοδοσία της ευρωπαϊκής αγοράς.
Η στάση των κρατών του Σαχέλ και ο ρόλος τρίτων δυνάμεων
Στο υπόβαθρο της διαμάχης καταγράφεται μια κούρσα εξοπλισμών, με την Αλγερία και το Μαρόκο να κατέχουν τις πρώτες θέσεις στις αμυντικές δαπάνες στην Αφρική, ενώ παράλληλα εμπλέκονται και διεθνείς παίκτες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία στηρίζουν τις μαροκινές πρωτοβουλίες.
Ειδικοί εκτιμούν ότι ο ανταγωνισμός αυτός δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε άμεση στρατιωτική αναμέτρηση στο Σαχέλ, αλλά προσφέρει στα στρατιωτικά καθεστώτα της περιοχής τη δυνατότητα να διαφοροποιήσουν τις συμμαχίες τους.
Το κατά πόσο η εξέλιξη αυτή θα αποβεί προς όφελος των χωρών του Σαχέλ εξαρτάται από την ικανότητά τους να αξιοποιήσουν τη διπλωματική αυτή διαμάχη για την ενίσχυση της δικής τους στρατηγικής αυτονομίας και ανάπτυξης.