Το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν ανοίγει ένα παράθυρο εντατικών διαπραγματεύσεων 60 ημερών με στόχο μια μόνιμη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται οκτώ χρόνια μετά την απόφαση του Αμερικανού προέδρου να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015 (JCPOA) της κυβέρνησης Ομπάμα, την οποία είχε επανειλημμένα χαρακτηρίσει καταστροφική.
Η τωρινή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο πλαίσιο των 14 σημείων είναι σαφώς ανώτερο, καθώς παρατείνει την εκεχειρία μεταξύ των δύο χωρών, ενώ ο Υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, ξεκαθάρισε ότι, σε αντίθεση με το παρελθόν, η Ουάσιγκτον διατηρεί ανοιχτή τη στρατιωτική επιλογή στο τραπέζι.
Το θολό τοπίο του εμπλουτισμένου ουρανίου
Αν και το νέο μνημόνιο δεσμεύει το Ιράν να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα—όπως ακριβώς προέβλεπε και η παλιά συμφωνία—οι τεχνικές λεπτομέρειες παραμένουν προς διαπραγμάτευση. Σήμερα, η Τεχεράνη κατέχει ουράνιο εμπλουτισμένο σε ποσοστό 60%, δηλαδή ένα βήμα πριν από το επίπεδο κατασκευής όπλων, σε αντίθεση με το αυστηρό όριο του 3,67% που επέβαλλε το JCPOA.
Το μνημόνιο προβλέπει την αραίωση του υλικού επί τόπου υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, χωρίς όμως να διευκρινίζεται αν αυτό θα καταστραφεί ή θα απομακρυνθεί.
Από την πλευρά του, ο Τραμπ υποβάθμισε το πρόβλημα κατά τη σύνοδο της G7 στη Γαλλία, σημειώνοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος του υλικού είναι θαμμένο κάτω από ερείπια περσινών αμερικανικών βομβαρδισμών, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιτραπεί στο Ιράν ένα πυρηνικό πρόγραμμα αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς, όπως η παραγωγή ενέργειας.
Το «αγκάθι» των κυρώσεων και το πακέτο των 300 δισεκατομμυρίων
Η νέα συμφωνία είναι αυστηρά διμερής μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, παρακάμπτοντας διεθνείς παίκτες όπως η Κίνα, η Ρωσία και οι ευρωπαϊκές δυνάμεις που συμμετείχαν στο JCPOA.
Το μνημόνιο προβλέπει άμεσες εξαιρέσεις για τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, γεγονός που προκάλεσε την έντονη αντίδραση της πρώην πρέσβειρας των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Νίκι Χέιλι, η οποία κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι προσφέρει πρόωρα κέρδη στην Τεχεράνη.
Ενώ το Ιράν ισχυρίζεται ότι θα αποδεσμευτούν άμεσα παγωμένα κεφάλαια, ο Λευκός Οίκος το αρνείται, ξεκαθαρίζοντας ότι η οικονομική ανακούφιση θα έρθει μόνο μετά τη συμμόρφωση.
Παράλληλα, το κείμενο αναφέρει ένα μελλοντικό επενδυτικό σχέδιο ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν, με τον Τραμπ ωστόσο να διευκρινίζει ότι η συμμετοχή των ΗΠΑ θα είναι απολύτως προαιρετική και δεν συνιστά καμία επίσημη δέσμευση χρηματοδότησης.
Πυραυλικό πρόγραμμα και περιφερειακή ασφάλεια εκτός κάδρου
Μια ακόμη σημαντική ομοιότητα με τη συμφωνία του 2015 είναι η απουσία προβλέψεων για το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και τη χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε αποδεκτό το να διαθέτει το Ιράν συμβατικούς πυραύλους σε αναλογία με τους γείτονές του, όπως η Σαουδική Αραβία.
Για την αντιμετώπιση της ιρανικής επιρροής και της χρηματοδότησης των πληρεξουσίων της Τεχεράνης, ο Αμερικανός πρόεδρος προανήγγειλε μια ξεχωριστή, παράλληλη πρωτοβουλία που θα αναπτυχθεί σε συνεργασία με τις χώρες του Περσικού Κόλπου, αποσυνδέοντας πλήρως τα ζητήματα αυτά από τον πυρηνικό οδικό χάρτη.